زیرساخت اجتماعی-فنی برای حضور خیابانی-کوهستانی در دفاع سرزمینی
سیستم اطلاعات مکانی مردم محور
نوشتاری از دکتر محمود مهام عضو هیات علمی گروه مطالعات انقلاب اسلامی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
«دفاع اجتماعی» در سرزمینی با ویژگیهای ایران زمین و مجتمعهای زیستی در آن، ماهیتی ترکیبی دارد.
تنوع زیستی اجتماعی در ایران، موجب شده است تا «فضای اجتماعی دفاع» محدود به «شهر» نگردد. عنصر کلیدی در شهر مدرن یعنی «خیابان»، تنها موقعیت مکانی برای «حضور» نیست.
همانطور که در یادداشتهای پیشین گفته شد با گذشت هر روز از جنگ تحمیلی سوم (جنگ رمضان)، مفاهیم جدیدی به جعبه ابزار توصیف و تحلیل دفاع مقدس (۳) افزوده میشوند.
«کوهستان» یکی از اکوسیستمهای موثر در تنوع زیستی اجتماعی در ایران محسوب میگردد. زیست ایلی-عشایری به مثابه یک اکوسیستم انسانی، مستقیمترین ارتباط پیوسته و متنوع را با اکوسیستم طبیعی و کوهستان داشته است.
تعامل مستقیم، فراگیر و متحرک با زیستبوم و تنوع زیستی، قابلیت دفاعی ویژه ای به «عشایر» بخشیده است که امروز در جنگ رمضان نیز آشکار گردید.
«عشایر، ذخائر انقلاب هستند» در بیان امام خمینی (ره)، توصیفی ژرف از تنوع زیستی اجتماعی و بیانگر واقعیتی است که کارکرد دفاعی این الگوی زیست جمعی را آشکار میسازد.
بنابراین، «فضای اجتماعی دفاع» و «مکان حضور»، همانطور که انتظار میرفت، مصداق کوهستانی هم یافت. برخورداری از پیکره دفاعی در دفاع سرزمینی بر پایه الگوی زیست جمعی، امتیاز بی بدیلی محسوب میشود که ریشه در فرهنگ انقلاب اسلامی برای شناسایی تنوع زیستی اجتماعی دارد. زیست عشایری یکی از مصادیق این تنوع زیستی است.
اکنون این پرسش مطرح میشود که «حضور اجتماعی» در «گستره سرزمینی» میتواند با استفاده از « فناوری متصل و مرتبط به آن»، ضریب قابلیت «دفاع اجتماعی» را افزایش دهد، سرعت بخشد و یکپارچه سازد؟ یکی از «پیوندهای» قابل طرح، با توجه به مفهوم کلیدی «اطلاعات» در اشکال متنوع آن، حاصل میشود.
چندین دهه است که از «فناوری» به مثابه ابزاری ارتباطی برای استفاده از پیوند «مردم» با «اطلاعات مکانی» استفاده میشود.
«مفهوم اطلاعات مکانی مردم گستر، اولین بار در سال ۲۰۰۷ میلادی توسط گودچایلد (Goodchild ) معرفی شد.
وی ادعا میکند که با پیشرفت فناوری اطلاعات و افزایش آگاهی مردم در استفاده از دادههای مکانی، الگوی جدیدی در تولید و مصرف دادههای مکانی پدید آمده است که این الگوی جدید زمینهساز تعریف مفهوم اطلاعات مکانی مردم گُستر شده است.
عموماٌ اطلاعات مکانی مردم گُستر را به این صورت تعریف میکنند: بهرهبرداری از ابزار برای ایجاد، جمعآوری و انتشار دادههای جغرافیایی که بهطور داوطلبانه توسط افراد تولید شده است. هر یک از انسانها میتوانند به عنوان یک حسگر عمل کنند.
در نظر او، دنیا متشکل از ۶ میلیارد حسگر متحرک است که میتوانند دادههای مکانی منحصر به فردی از محیط پیرامون خود تولید کنند و این دادهها میتوانند به عنوان مکمل دادههای مکانی مرجع که توسط سازمانهای رسمی تولید میشود، مورد استفاده قرار گیرند»(هنرپرور، ۱۳۹۸: ۱۲۶). حضور خیابانی-کوهستانی مردم به مثابه مصداقی روشن از «دفاع اجتماعی در گستره سرزمینی» میتواند در دوره جنگ و پسا جنگ، ابعاد و ژرفای بیشتری داشته باشد. «فرهنگ دفاع اجتماعی» بر پایه ارزشهای انقلاب اسلامی در «زیست بوم» ایران با استفاده از « فناوری متصل و مرتبط به آن»، میتواند دفاع مدنی-غیر نظامی را در قالب همبست فرهنگ- زیست بوم- فناوری، صورتبندی دقیق تری نماید.
ضرورت حفاظت از انسجام اجتماعی حاصل از حضور خیابانی-کوهستانی در دفاع مقدس (۳) از یکسو و کاربست آن در آینده زیست اجتماعی-اقتصادی از سوی دیگر، در گرو صورتبندی نظام اجتماعی و آمایش سرزمین متناسب با اهداف بلند انقلاب اسلامی در گام دوم انقلاب است.
اقدامی که مقوله «دفاع اجتماعی» حاصل شده را فراتر از بازه زمانی جنگ های تحمیلی (جنگ ۸ ساله، جنگ ۱۲ روزه، جنگ رمضان / دفاع مقدس ۳)، به صورتی خلاقانه و فناورانه، همچون بستری برای پیشبرد اهداف انقلاب اسلامی مورد استفاده قرار خواهد داد.
چنین راهبردی پدافند غیر عامل فراپایدار را در حوزه عمومی و اجتماعی، فراگیر ساخته و تثبیت مینماید.
