فَاسْتَقِمْ كَمَا أُمِرْتَ
نوشتاری از حجت الاسلام دکتر امیر آقاجانلو عضو هیات علمی گروه فلسفه پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
آیه ۱۱۲ سوره هود شاه کلید پایداری و پیروزی است. آیه ای که پیامبر فرمود: این آیه مرا پیر کرد. امر به استقامت و آنچه در ادامه این آیه آمده چکیده رسالت نبوی است. ای پیامبر به همراه آنها که توبه کرده اند استقامت کن! در آیات پیش از این خداوند متعال قلب نازنین پیامبرش را دلداری می دهد و از سرگذشت پیامبران و رمز موفقیت ایشان می گوید. وجود عظیم الشان پیامبر اینک آماده دریافت آن امر بزرگ است. استقامت کن تو و همراهانت!
استقامت، از ماده قيام گرفته شده از اين نظر كه انسان در حال قيام بر كار و تلاش خود تسلط بيشترى دارد، استقامت به معنى طلب قيام است يعنى در خود، آن چنان حالتى ايجاد كن كه سستى در تو راه نيابد. در حديث معروفى از ابن عباس آمده که: «ما نزل على رسول اللَّه (ص) آية كانت اشد عليه و لا اشق من هذه الاية، و لذلك قال لاصحابه حين قالوا له اسرع اليك الشيب يا رسول اللَّه! شيبتنى هود و الواقعه» (تفسیر مجمع البیان) چه دشوار بوده بر همراهان پیامبر که مشاهده گر ظواهر پیری زود هنگام فخر عالمین باشند. از او می پرسند یا رسول الله علت این علائم زودرس چیست؟ ایشان سوره هود وواقعه را دلیل آن می خوانند و در جای دیگر آمده که دلیلش همین آیه در سوه هود است. به اعتراف ابن عباس این شدیدترین و دشوارترین آیه و فرمانی است که بر رسول نازل شد.
در راه حقیقت باید پایمردی کرد از ابلاغ پیام رسالت گرفته تا سخن گفتن با تک تک اصحاب و آموختن رموز هدایت، از تشکیل جامعه تا جهاد و مقابله با زورگویان قدم هایی است که به سادگی و به خودی خود پیموده نخواهد شد و استقامت لازم است. استقامتی که نه به خاطر خوش آیند این و آن و فخر فروشی و دنیا خواهی بلکه استقامتی در راه و برای خدا.
اینجا دریچه ورود به زیست مومنانه است. صاحب رساله قشریه می گوید: استقامت را کس طاقت ندارد مگر بزرگان زیرا که استقامت بیرون آمدن از عرف و عادت و رسوم است و قیام کردن به فرمان خداوند. (رساله قشیریه، هرمس، ص ۳۲۴) استقامت یعنی بیرون شدن از روزمرگی های تکراری و آدم کش یعنی رها کردن آسودگی و میان مایگی اما نه به خاطر رسیدن به هدف ها و تارگت هایی که عاقبتش دلخوشی های الکی و پرستیژهای ظاهری است بلکه این استقامت و این بیرون آمدن از پوسته روزمرگی برای رسیدن به کمال نفس و ساختن جامعه ایمانی و در جهت رضای الهی است.
ایستادگی کار دشواری است در روايت آمده که وقتی این آیه نازل شد پیامبر گفت : دامن به كمر بزنيد، دامن به كمر بزنيد (كه وقت كار و تلاش است) و از آن پس پيامبر هرگز خندان ديده نشد (درالمنثور) دستورات این آیه با وجود نازنین نبوی چنین می کند چه رسد به دیگران که چنان وسعت قلبی ندارند. استقامت کار صعبی است و اهل آن باید آن را بشناسند و اهمیت آن را جدی بگیرند. اگر صبر و بلا از لواز سلوک طریق قرب الهی است، کلید آنها استقامت است.
هنگام شروع یک حرکت اجتماعی فراگیر یا یک انقلاب، پیوستن به آن راحت تر است. در این مقطع معمولا اراده ها مهیا و محکم است. عاطفه ها در غلیان بوده و انسان ها تک تک و گروه گروه به مسیر می پیوندند. فضا به گونه ای می شود که فوج فوج مردم با آن حرکت همراهی می کنند تا جایی که گاهی همراه نشدن دشوار است. اما استقامت برای لحظه ای است که آن شور و سوداها فروکش کرده و دیگر انگیزه ها از احساس، تقویت نمی شود. چه بسا انگیزه ها تغییر کرده و اراده ها سمت دیگری یافته باشند. اینجا جای عقل و ایمان و آغاز استقامت است. حالا که جوشش عواطف فروکش کرده و احساسات تضعیف شده باید بر مسیر پایمردی کرد. اینجا همان جا است که پاها خسته راهند اما امکان توقف نیست. وقتی که رمقی برای رفتن نیست اما مسیر ناپیموده تا هدف باقی مانده، موقف استقامت نمایان می شود. وقتی احساسات تضعیف می شود عقل است که تن را به دنبال خود می کشد.
امروز در نبرد ما دشمن حیله گر ظالم از همه توانش استفاده می کند تا انگیزه ها و اراده ها را سست کند. از رسانه و عامل امنیتی و نفوذ تا فشار اقتصادی و سیاسی استفاده کرده تا ما را محاصره کند و اندیشه باطل خود را بر روح و ضمیر ما القا کند. کار او دمیدن نفرت و نا امیدی است. وقتی دیدی دشمن ما را به همه داشته هایمان مشکوک کرده و ما را کوچک و خودش را بزرگ نشان می دهد وقتی خود را یک طرفه پیروز همیشگی می خواند و وقتی به دروغ مسیر را تاریک نشان می دهد بدانیم که همانجا موقف استقامت بر راه حق است.
امام شهید و سید شهدای انقلاب هم اینگونه فرمودند که: «باید با اراده حرکت کرد، باید با تصمیم حرکت کرد. جاذبهها برای زاویه ایجاد کردن از این صراط مستقیم کم نیست. همیشه این زاویهها بوده، و امروز بیشتر از همیشه است. ارادهی قوی لازم است تا در مقابل این جاذبههای شیطانی بتوانید مقاومت کنید. اگر مقاومت کردید، آن وقت قلّه را فتح خواهید کرد؛ و به قلّهی حاکمیّت دین خدا، حاکمیّت حق، حاکمیّت عدل، به قلّهی رسیدن به مقصود و غرض از خلقت انسانی که عبارت از تکامل انسان و کمال بشری باشد خواهید رسید؛ کاری که بعد از زمان رسول خدا تا امروز انجام نگرفته… تلاش کنید در این راه استقامت بورزید: فَاستَقِم کَما اُمِرتَ…
