خوش باوری و غفلت ، دو عنصر شکست در برابر دشمن
نوشتاری از حجت الاسلام دکتر سعید داوودی عضو هیأت علمی گروه قرآن پژوهی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
در حکایات نقل شده است که در محضرِ یکی از علما، سخن از سرقت از منزل شخصی به میان آمد.
پرسید: «چه ساعتی دزدی شد؟»
گفتند: «دیشب، وقتِ سحر.»
آن عالم با شگفتی پرسید: «این آقا، نمازِ شبش را کی خوانده؟!»
این حکایت، یادآورِ این نکته است که برخی از مؤمنان، سادگی و پاکیِ خویش را میزان و سنجه ای برای داوری در حق دیگران قرار میدهند و میپندارند که دیگران نه تنها به واجبات، بلکه به مستحبات هم پایبندند؛ حتی دزد هم نمازِ شب میخواند!
همین امر در روابط کشورها و پیمانهای میان دولتها نیز جریان دارد. برخی به سببِ تعهدِ خویش به پیمانها، میپندارند که دیگر دولتها نیز چنیناند و نمیاندیشند که برخی معاهدهها از سوی دشمنان ، تنها راهبردی برای خریدِ زمان، فرصتسازی و تجهیزِ مجدد، برای رسیدن به اهدافشان است.
قرآن کریم به مسلمانان در خصوصِ پیمانشکنیِ دشمنان هشدار میدهد که در صورتِ پیمانشکنی، با سرانِ متجاوز و کانونهای اصلیِ خطر به گونهای مبارزه کنید که از کار خود پشیمان شوند« وَ إِنْ نَكَثُوا أَيْمانَهُمْ مِنْ بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَ طَعَنُوا في دينِكُمْ فَقاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لا أَيْمانَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَنْتَهُونَ» (توبه/ ۱۲).
غفلت و سادهانگاریِ دشمنان، اسلحهای پنهان در دستِ متجاوزان است که در صورتِ بیتوجهیِ مسلمانان، میتواند به بهای نابودیشان بینجامد. هشیاری در هنگامِ جنگ به اندازهای اهمیت دارد که حتی بر فریضهای چون نماز نیز اثر میگذارد و احکامی خاص بر آن بار میکند؛ نمازی که به نامِ «نماز خوف» شناخته میشود و در آیه ۱۰۲ سوره نساء بدان اشاره شده است.
« در این آیه، طریقه نماز خوف آنگونه که از سنت استفاده میشود، این است که نمازهای چهار رکعتی به دو رکعت تبدیل میشود. گروه اول، یک رکعت را با امام میخوانند و پس از اتمام یک رکعت، امام توقف میکند؛ سپس آن گروه، رکعت دیگر را به تنهایی انجام داده و به جبهه جنگ بازمیگردند. پس از آن، گروه دوم جایگزین آنان میشود و یک رکعت نماز را با امام و رکعت دوم را به صورت فرادا انجام میدهد» . (تفسیر نمونه)
آنچه در این آیه برای فلسفه نماز خوف بیان شده، نکتهای درسآموز است که فرمود: «وَدَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ تَغْفُلُونَ عَنْ أَسْلِحَتِكُمْ وَ أَمْتِعَتِكُمْ فَيَمِيلُونَ عَلَيْكُمْ مَيْلَةً وَاحِدَة؛ کافران آرزو دارند که شما از سلاحها و متاعهای خود غافل شوید و یکباره بر شما هجوم آورند». این سخن نشان میدهد که مسلمانان باید همواره در حال آمادگی باشند و لحظهای از دشمنان غافل نمانند.
امیرمؤمنان علیهالسلام نیز نسبت به غفلت از دشمن هشدار می دهد .میفرماید: «وَ إِنَّ أَخَا الْحَرْبِ الْأَرِقُ وَ مَنْ نَامَ لَمْ يُنَمْ عَنْهُ؛ آنکه مردِ جنگ است، همیشه بیدار است و کسی که به خواب رود [و از دشمن غافل شود، باید بداند که] دشمن او در خواب نخواهد بود و از او غافل نخواهد شد.» (نهجالبلاغه، نامه ۶۲)
خوشباوری به وعدههای دشمنانِ کینه توز و غفلت از کیدِ آنان، موجب شکست خواهد شد.
کارگزاران نظام اسلامی ، در عین ورود به دیپلماسی فعال و قدرتمند ، باید نسبت به وعده ها ، تعهدات و تضمین های کاغذی نیروهای متخاصمِ بد عهد ،پیوسته با دیده تردید نگاه کنند و هرگز آمادگی خود را برای پاسخگویی به خیانت دشمن از دست ندهند .
