به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی؛ همزمان با مراحل نهایی انتشار کتاب «تفاسیر عرفانی سوره حمد (نقد و راهکار)» اثر حجتالاسلام و المسلمین محمدعلی اسدی نسب، مدیر گروه قرآن پژوهی پژوهشگاه، مجموعهای از یادداشتهای علمی با عنوان «معرفت عرفانی سوره حمد» منتشر میشود.
این سلسله یادداشتها با هدف تبیین مبانی، ضوابط و چالشهای فهم عرفانی سوره حمد، بخشی از یافتهها و مباحث پژوهشی این اثر را در اختیار پژوهشگران، اساتید و علاقهمندان مطالعات قرآنی و عرفانی قرار میدهد.
نویسنده در این یادداشتها میکوشد ضمن بررسی انتقادی برخی رویکردهای رایج در تفسیر عرفانی، بر ضرورت بهرهگیری از قواعد معتبر استنباط در فهم معارف عرفانی قرآن کریم تأکید کند.
در ادامه، دومین یادداشت این مجموعه با عنوان «تعریف تفسیر عرفانی» را میخوانید.
حقیقت تفسیر عرفانی یافتههای شهودی عارف و فهم ماورایی و توحیدی مراد حقیقی خداوند از آیات قرآن است و مراد از تفسیر عرفانی: توضیح شهودات عارف در مقام توحیدی خود از معانی آیات قرآن، حال ممکن است خود عارف توضیح دهد یا دیگری که عارف نیست به بیان شهودات عارف بپردازد و یا ترکیبی از این دو باشد.
بنابراین تفسیر عرفانی، امری مشکک و دارای مراتب مختلفی میتواند باشد؛ از جمله:
۱. تفسیر براساس مبانی، قواعد و مسائل عرفانی موجود؛
۲. تفسیر براساس مبانی و قواعد و مسائل عرفانی مطلوب و مستدل؛
۳. تفسیر براساس شهودات معنوی و عرفانی خویش بدون ذکر شواهد و دلایل؛
۴. تفسیر بر اساس شهودات معنوی و عرفانی خویش با ذکر شواهد و دلایل؛
۵. تفسیر بر اساس دو یا چند روش فوق؛
در تمامی این پنج صورت میتوان تفسیر را عرفانی نامید. و اگر تعریف را پسینی قراردهیم، شامل همه تفاسیر عرفانی اعم از مطلوب و غیرمطلوب میشود؛ این توسعه بر این اساس است که تفسیر عرفانی، حقیقتی است که رکن آن عنایت ویژه به نکات معنوی و عرفانی قرآن هنگام تفسیر آن است.
البته اگر مفسری بدون توجه به میزان اعتبار گزارههای موجود در عرفان موجود، این گزارهها را پایه تفسیر قرآن قراردهد و یا بدون عنایت به ضرورت ارتباط معنای ارائه شده با ظاهر قرآن، تفسیر نماید، تفسیر او غیر مقبول است و ممکن است تفسیر به رأی قلمداد گردد؛ زیرا عملاً نظرات موجود، بر قرآن تحمیل میشود؛ مگر آنکه قطعیت گزارههای مربوطه در جای خود ثابت شده باشد که در این صورت به عنوان قرائن قطعیه منفصله به کار میآیند و میتوانند در تفسیر قرآن تعیینکننده باشند.
