آرامش روانی در حضور خیابانی
نوشتاری از حجتالاسلام دکتر سیدکاظم سیدباقری، مدیر گروه سیاست پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
در شرایطی که انسان پا به عرصه مبارزه سیاسی-اجتماعی میگذارد، هیچ نیازی والاتر از آرامش درونی و تغذیه معنوی نیست. این آرامش، اگر به سرچشمه بی پایان ایمان گره بخورد، نیروی اجتماعی را دوچندان میکند، چنانکه فرد برای تحقق هدفی که با تمام جان به آن باور دارد، از جانفشانی دریغ ندارد، امری که در جنگ های تحمیلی سه گانه علیه ایران قابل مشاهده بوده و هست. صحنه این ایثار گاه در میدان نبرد و گاه در خیابان و حضور مردم دیده میشود.
از نگرة قرآن کریم، آرامش روانی مؤمنان نه تنها به آنان قدرت میبخشد، بلکه بر ایمانشان نیز میافزاید، خدای متعال در سوره فتح میفرماید: «هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ السَّكِينَةَ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ لِيَزْدَادُوا إِيمَانًا مَعَ إِيمَانِهِمْ» (فتح، ۳۴): اوست که آرامش را در دلهای مؤمنان نازل کرد تا ایمانی بر ایمانشان بیفزایند». این آرامش، ریشه در یقین دارد و انسان را از تردید و دلهره میرهاند. علامه طباطبایی میگوید سکینه به معنای قرار و طمأنینه قلب است که انسان را در تصمیمگیریها استوار میکند. مؤمن با اتکا به حقایقی که شک در آن راه ندارد، به پایگاهی دست مییابد که نه فرو میریزد و نه متزلزل میشود. (ر.ک. طباطبایی، الميزان في تفسير القرآن»، ج۲، ص۲۹۰)
هنگامی که تجمعات شبانه و حضور جمعی مردم ریشه در ایمان و روحیه معنوی داشته باشد، آن نیز آرامشبخش و امنیتآفرین میشود. حضور همدلانه مردم در خیابان، از منظر روانشناسی اجتماعی، کارکردی دوگانه دارد: نخست، توان روانی حاضران و کنشگران را برای مشارکت مدنی بالا میبرد؛ دوم، از راه همافزایی جمعی، بازدارندگی غیرنظامی در برابر قدرتهای سلطهگر ایجاد میکند که بر خلاف پندارهای غلط دشمن، مردم به نحوی تمام عیار پشت نظام خود ایستاده اند. در این بستر، افراد با تکیه بر باورهای درونی، به استقلال روحی و اطمینانی جمعی میرسند که آنان را در برابر هجوم ارزشهای بیگانه و تهدیدهای دشمن، مصون میسازد.
از سوی دیگر این امنیت روانی برآمده از حضور در خیابان، زیربنای شکوفایی استعدادهاست. وقتی فرد خود را جزئی از یک جمع همدل، هماهنگ و همهدف مییابد، احساس تنهایی و دلهره کاهش یافته و احساس تعلق، قدرت جمعی و امنیت روانی اش فزونی میگیرد. این همان تحقق عینی آیة خجستة قرآن کریم است که «تعاون علی البرّ و التقوا» (مائده، ۲). حضور مؤمنانه در خیابان و صف در صف، سرمایهای نادیدنی اما حیاتی برای مقاومت فرهنگی و پایداری روانی در برابر دشمن نابکار و ددمنش به شمار میرود و بنابراین باید تلاش کرد تا این حضور، آگاهانه و به دور تفرقه افکنی و کینه پراکنی باشد و به شیوه های سنجیده کوشید تا از رونق آن کاسته نشود.
