مشروعیت بینالمللی اقدام جمهوری اسلامی ایران علیه پایگاههای آمریکا در منطقه
نوشتاری از حجتالاسلام دکتر محمدحسین پورامینی مدیر گروه حقوق بین الملل پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
در پی تجاوز نظامی ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران، یکی از پرسشهای مهم در عرصه حقوق بینالملل این است که دامنه و حدود حق دفاع مشروع ایران تا چه اندازه میتواند گسترش یابد. در نظام حقوقی بینالمللی، اصل کلی آن است که توسل به زور میان دولتها ممنوع است؛ با این حال، ماده ۵۱ منشور ملل متحد استثنایی مهم بر این قاعده ایجاد کرده و برای دولتها در صورت وقوع حمله مسلحانه حق ذاتی دفاع مشروع را به رسمیت شناخته است.
در چارچوب مقررات حقوق بینالملل، پایگاهها، زیرساختها و تأسیسات نظامی متعلق به دولت مهاجم که نقش مستقیمی در برنامهریزی، پشتیبانی لجستیکی، هدایت سایبری یا اجرای عملیات تجاوزکارانه ایفا میکنند، به صورت بلامنازع هدف نظامی مشروع تلقی میگردند. در صورتی که این مراکز در چرخه عملیات نظامی متجاوز قرار گیرند، هدف قرار دادن آنها از منظر حقوقی توجیهپذیر است.
سوالی که مطرح است اقدام جمهوری اسلامی ایران در حمله به پایگاههای نظامی ایالات متحده در قلمرو کشورهای ثالث نظیر عربستان سعودی، بحرین، امارات متحده عربی، قطر، اردن، کویت و عراق از منظر حقوق بین المللی چگونه ارزیابی می شود؟
به صورت خلاصه باید گفت از منظر حقوق بینالملل، دو اصل اساسی در این زمینه قابل استناد است:
الف: مشارکت در تجاوز: بر اساس بند «و» ماده ۳ قطعنامه ۳۳۱۴ مجمع عمومی سازمان ملل متحد درباره تعریف تجاوز، چنانچه دولتی قلمرو خود را در اختیار دولت دیگری قرار دهد و آن دولت از این جغرافیا برای ارتکاب عمل تجاوزکارانه علیه دولت ثالثی استفاده کند، رفتار دولت میزبان از نظر حقوقی نوعی مشارکت در تجاوز محسوب شده و ایجادکننده مسئولیت بینالمللی است.
ب. قاعده عدم استفاده زیانبار از سرزمین: این قاعده عرفی و تثبیتشده مقرر میدارد که هیچ کشوری حق ندارد اجازه دهد از خاک آن برای اقداماتی استفاده شود که به امنیت و تمامیت ارضی دولتهای دیگر آسیب میرساند. نقض این تعهد توسط دولتهای میزبان، به دولت قربانی حق میدهد تا برای رفع منشأ تهدیدِ مستقر در آن جغرافیا، اقدام عملیاتی کند.
با عنایت به مبانی و استدلالهای حقوقی مطروحه، از آنجا که حمله مسلحانه و تجاوزکارانه علیه جمهوری اسلامی ایران محقق شده و پایگاههای نظامی متعلق به دولت متجاوز آمریکا براساس اسناد موجود در کشورهای منطقه به عنوان کانون طراحی، پشتیبانی و اجرای این حملات مورد بهرهبرداری قرار گرفتهاند، حق ذاتی دفاع مشروع برای ایران نسبت به این پایگاهها کاملاً فعال میگردد. از این رو، اقدام جمهوری اسلامی ایران در حمله به پایگاههای نظامی ایالات متحده آمریکا در کشورهای منطقه شامل عربستان، بحرین، امارات، قطر، اردن، کویت و عراق، از منظر دکترین حقوق بینالملل امری کاملاً مشروع و قانونی تلقی شده و اقدامی معتبر در جهت صیانت از امنیت ملی و دفع تجاوز محسوب میگردد.
