صابران و مصلّیان (۱)
نوشتاری از استاد محمد علی اردستانی تهرانی عضو هیأت علمی گروه فلسفۀ پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
نوع انسان نظیر ساير انواع موجود در این نشئۀ طبیعی، در افرادش خالى از حوادث جزئى نيست كه نظام فرد در حیات شخصی اش به آن ها اختلال می یاید، از قبیل: مرگ و بیماری و خوف و گرسنگی و اندوه و محرومیت. این سنت خداست که در بندگانش و آفریدگانش جریان دارد؛ چون دار طبیعت، دار تزاحم است و نشئۀ طبیعت، نشئۀ تبدّل و تحوّل است: «فَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَبْدِيلاً وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَحْوِيلاً» (فاطر: ۴۳).
بلاى فردى و محنت شخصی اگر چه بر شخص مبتلاى بدان سخت و سنگين و ناخوشایند است، لکن به آن مهابتی که در بلاها و محنت های عمومی دیده می شود، مهول و مهیب نیست؛ زیرا فرد در نیروی تعقلش و عزمش و ثبات نفسش از نیروهای سایر افراد استمداد می جوید، اما بلاهای عمومی و گسترده، شعور عمومی و جملۀ رأی و حزم و تدبیر را از هیأت اجتماع سلب می کند و به آن، نظام حیات از مردمان اختلال می یابد و در نتیجه خوف تضاعف یافته و وحشت تراکم پیدا می کند و در آن هنگام، عقل و شعور اضطراب یافته و عزیمت و ثبات تباه می شود. پس بلای عمومی و محنت گسترده، سخت تر و سنگین تر و تلخ تر است. این چیزی است که بعضی از آیات الهی بدان اشاره می کند.
اکنون گاهی بلای عمومی و محنت گسترده نظیر بیماری یا قحطی عمومی نیست، بلکه مردمان چون دین توحید را برگزیدند و دعوت حق را اجابت کردند، دچار آن بلای عمومی و محنت گسترده شده اند و مخالفان جز اطفاء نور خدا و استیصال کلمۀ عدل و ابطال دعوت حق نمی خواهند. آیات الهی به مؤمنان خبر می دهد که آنان در راستای اماطۀ باطل و گستردن کلمۀ توحید و پراکندن دین حق و حکم عدل، بلاء و محنتی در پیش دارند که جز به صبر بر آن و تحمل سختی ها و سنگینی های آن، به مدارج عالی و صلوات و رحمت پروردگار و اهتداء به هدایتش نمی رسند و چیزی را که به آن بر آن بلاء و محنت استعانت جویند، به آن ها تعلیم می دهد و آن صبر و صلاة است. صبر، وقایت و محافظت از جزع و اختلال امر تدبیر است و صلاة، توجه به سوی پروردگار و انقطاع به سوی کسی است که امر به دست اوست: «أَنَّ الْقُوَّةَ لِلَّهِ جَمِيعاً» (البقرة: ۱۶۵). علامه سید محمد حسین طباطبائی؛ المیزان فی تفسیر القرآن؛ ج۱، ص۳۴۳-۳۴۴.
