دفاع مشروع بازدارنده ایران در صیانت قانونی از زیرساختهای حیاتی و انرژی
نوشتاری از حجت الاسلام دکتر محمد حسین پورامینی مدیر گروه حقوق بینالملل دانشنامه قرآن شناسی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
در پی تجاوزات عامدانه و غیرقانونی رژیم صهیونیستی و ایالات متحده آمریکا به بخشی از زیرساختهای حیاتی و انرژی جمهوری اسلامی ایران در جنوب کشور، استیفای حق ذاتی دفاع مشروع و اعمال اقدامات متقابلِ بازدارنده، ضرورتی گریزناپذیر و دارای اهمیت ویژه حقوقی و استراتژیک یافته است.
زیرساختهای انرژی و اقتصادی، شریان حیاتی، ستون فقرات حیات اجتماعی و ضامن امنیت ملی یک کشور مستقل محسوب میشوند؛ از این رو، هرگونه تهاجم به آنها که دارای آستانه وخامت لازم باشد، مصداق بارز و غیرقابلانکار «تجاوز مسلحانه» است.
در پاسخ قاطع به این حملات، جمهوری اسلامی ایران با استناد به حق ذاتی دفاع مشروع خود وفق ماده ۵۱ منشور ملل متحد، عملیاتی سنگین، دقیق و متناسب را علیه مجموعهای از تأسیسات راهبردی انرژی و شریانهای نفتی متخاصم درآمریکا در منطقه به انجام رساند؛ تأسیساتی که شبکهای حیاتی برای تأمین منافع هژمونیک آمریکا و پشتیبانی از ماشین جنگی دشمن در منطقه محسوب میشوند. توجیه حقوقی و استراتژیک این عملیات دفاعی بر سه اصل بنیادین ذیل استوار است:
۱. بر اساس قواعد عرفی حقوق بینالملل و ماده ۵۲ پروتکل اول الحاقی به کنوانسیونهای ژنو، زیرساختهای انرژی متخاصم که در این عملیات هدف قرار گرفتند، به دلیل ماهیت کارکردی خود، سهمی مؤثر و مستقیم در پشتیبانی لجستیکی، مالی و نظامی از عملیاتهای خصمانه علیه ملت ایران ایفا میکردند. انهدام این شریانهای پشتیبان، با ایجاد یک «مزیت نظامی قطعی» برای فلج کردن توان تهاجمی دشمن، آنها را از دایره حمایتهای مقرر برای اهداف غیرنظامی خارج ساخته و به «اهداف نظامی مشروع» تبدیل نموده است.
۲. این اقدام دفاعی، فاقد هرگونه ماهیت کور یا صرفاً «تلافیجویانه» بوده و دقیقاً در چارچوب اصل «ضرورت» برای دفع خطر فوری و جلوگیری از تداوم حملات دشمن، و همچنین اصل «تناسب» با شدت تهاجم اولیه طراحی و اجرا شده است. هدف قرار دادن مبدأ تجاوز و شریانهای اقتصادی پشتیبان آن، پاسخی کاملاً متوازن و حقوقی به تلاش گستاخانه دشمن برای مختل کردن اقتصاد ملی ایران است.
۳. در نظام حقوق بینالملل معاصر، حق دفاع مشروع صرفاً به دفع لحظهای درگیری محدود نمیشود، بلکه مستلزم ایجاد توازن امنیتی برای جلوگیری از تکرار تجاوز است.
در سایه انفعال و سکوت معنادار نهادهای بینالمللی، اقدام متقابل ایران علیه تأسیساتی که شالوده منافع محور متخاصم را در منطقه تأمین میکنند، تنها راهکار عملی و مشروع برای ایجاد «بازدارندگی فعال» است. این اقدام پیام روشنی مخابره میکند که امنیت زیرساختهای حیاتی در منطقه یکپارچه است؛ نمیتوان شریانهای ایران را هدف قرار داد و همزمان انتظار داشت شریانهای انرژی پشتیبانِ متجاوز در حاشیه امنیت باقی بمانند.
خلاصه اینکه، اقدامات دفاعی جمهوری اسلامی ایران در پاسخ به تعرضات غیرقانونی به زیرساختهای حیاتی کشور، اعمال دقیق حق ذاتی دفاع مشروع مندرج در ماده ۵۱ منشور ملل متحد و منطبق بر اصول بنیادین ضرورت و تناسب است.
این عملیات با هدف قرار دادن «اهداف نظامی مشروع» که سهمی مؤثر در پشتیبانی از ماشین جنگی دشمن ایفا میکنند، وفق ماده ۵۲ پروتکل اول الحاقی انجام یافته و فاقد هرگونه ماهیت تلافیجویانه کور میباشد.
جمهوری اسلامی ایران ضمن تأکید بر غیرقابلتجزیه بودن امنیت انرژی در منطقه، مسئولیت بینالمللی ناشی از هرگونه تشدید تنش را منحصراً متوجه دولتهای متجاوز دانسته و بر اراده قطعی خود برای صیانت از حاکمیت ملی و ایجاد بازدارندگی فعال در برابر نقض قواعد آمره حقوق بینالملل تأکید میورزد.
