توافق احتمالی ایران و آمریکا؛ تحلیل وضعیت، چالشها و سناریوهای پیش رو
نوشتاری از دكتر عبدالوهاب فراتی عضو هیأت علمی گروه سیاست پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
در روزهای اخیر، نشانههایی از گفتگوی جدی اما غیرمستقیم میان ایران و آمریکا دیده میشود. آمریکا آماده مذاکره درباره برنامه هستهای ایران است، اما به شرط بازگشایی تنگه هرمز. در مقابل، ایران تأکید دارد تمرکز فعلی بر پایان جنگ و کاهش تنش است، نه جزئیات هستهای. بر اساس آخرین گزارشها، یک سند چارچوبی در حال تدوین است و در ۴۸ ساعت اخیر پیشرفت هایی حاصل شده، اما هنوز توافق قریبالوقوع نیست. توافق احتمالی به صورت مرحلهای و متفاوت از برجام طراحی شده است.
مرحله اول شامل آتشبس ۶۰ روزه، بازگشایی تنگه هرمز، رفع محدودیتهای نفتی ایران و توقف درگیریها در منطقه میباشد. مرحله دوم به مذاکرات هستهای، غنیسازی، نظارت آژانس و لغو تحریمها اختصاص دارد. چهار چالش اصلی بر سر راه وجود دارد:
نخست، اختلاف بر سر توالی اقدامات؛ آمریکا خواهان بازگشایی تنگه هرمز پیش از مذاکرات هستهای است، در حالی که ایران لغو تحریمها را پیش شرط میداند. دوم، مسئله راستیآزمایی و دسترسی آژانس به تأسیسات نظامی که برای ایران حساسیتبرانگیز است. سوم، نقش اسرائیل به عنوان بازیگر بد که میتواند توافق را از درون متلاشی کند. چهارم، ضربالاجل ۶۰ روزه آمریکا که فشار زمانی سنگینی ایجاد کرده است.
سه سناریو محتمل است: سناریوی اول با احتمال بالا، توافق مرحلهای محدود شامل بازگشایی تنگه هرمز و تعویق موضوع هستهای.
سناریوی دوم با احتمال متوسط، شکست مذاکرات و بازگشت به درگیری نظامی. سناریوی سوم با احتمال پایین، توافق جامع مشابه برجام. حتی در صورت توافق، اختلال عرضه نفت حداقل ۶ ماه طول خواهد کشید و زیرساختهای پالایشگاهی آسیب دیده است.
در جمعبندی، محتملترین نتیجه توافقی متوسط است که در آن ایران اهرم استراتژیک خود را حفظ میکند و آمریکا به بازگشایی تنگه هرمز دست مییابد. ترامپ تأکید کرده معامله بدی نمیبندد و رهبر ایران نیز بر هوشیاری تأکید دارند. روزهای آینده حیاتی است و هر توافقی نیازمند تأیید مستقیم بالاترین مقامات دو کشور میباشد.
