دشمنشناسی ذیل یکی از اصول راهبردی نظام دفاعی اسلام چگونه باید انجام شود؟
نوشتاری برگرفته از کتاب«اندیشه دفاعی اسلام»، به قلم حجت الاسلام دکتر محسن مهاجرنیا عضو هیأت علمی گروه سیاست پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی؛
آیات قرآن، انواع دشمنان مومنان و نظام اسلامی، ابزار و شیوههای دشمن و راههای مقابله با آنان را به مسلمانان میآموزد. انواع دشمن عبارتاند از: ۱- دشمن ایمانی، ۲ – دشمن خارجی– سیاسی (یهود، مشرکین و کافران) و۳- دشمن داخلی– سیاسی (منافق). مهمترین شیوههای دشمنان در مبارزه با مسلمانان عبارتاند از: تلاش برای گمراهکردن از طریق صرف هزینههای کلان، اشاعه فساد، نشر اکاذیب و پخش شایعات، اختلافافکنی و تفرقهانگیزی، محاصره اقتصادی، تهمتهای ناروا و اعزام عوامل نفوذی، تبلیغ علیه اسلام و مسلمانان، جاسوسی برای دشمنان مسلمانان، فشار اقتصادی به مسلمانان، مقابله نظامی با مسلمانان و… اصول مبارزه با دشمن عبارتند از: دشمنشناسی، هوشیاری و آمادگی کامل در مقابل دشمن و ممنوعیت دوستی با دشمن.
پاسخ تفصیلی
بیش از هزار و پانصد آیه از آیات قرآن پیرامون دشمنشناسی است. در این آیات، انواع دشمنان مومنان و نظام اسلامی، ابزار و شیوههای دشمن و راههای مقابله با آنان را به مسلمانان میآموزد. قرآن كريم، به شناخت دشمن، براي حفظ و سلامت جامعه سفارش كرده و در قالب داستانهاي عبرتآموز به معرفي دشمنان توحيد در اشكال گوناگوني چون شيطانشناسي، منافقشناسي، طاغوتشناسي و كفار و مشركان اشاره ميكند. قرآن کریم چهار گروه از دشمنان را نام برده است:
- «شیطان و همراهان او» که دشمنان ایمانی هستند.
- «کفار» که دشمنان خارجی هستند.
- «برخی از اهل کتاب خصوصاً یهودیان» که دشمنان سیاسی هستند.
- «منافقین»، «مرجفین»، «منحرفین» که دشمنان داخلی سیاسی هستند.
*انواع دشمن
در اینجا درباره انواع دشمن از نگاه قرآن اشاره می شود:
۱- دشمن ایمانی
شیطان از ماده «شطن» به معنای فاصلهگیرنده و دورشونده است و در لغت به هر موجود منحرفکننده، سرکش و اختلافگر گفته میشود. با تحلیل مفهومی از واژه شیطان و خناس درخواهیم یافت که این دشمن حالت تهاجمی دارد و فاصلهگرفتن او مبنی بر واکنش آدمی است که با یاد خدا صورت میپذیرد. شیطان دشمن قسمخورده و دیرینه انسان است که با اهداف خاصی به میدان میآید و مبارزهاش حساب شده است، او از کمینگاههایی که انسان در آنها به دام میافتد، آگاه است و به هیچ چیز جز به اسارت در آوردن آدمی قانع نیست. او در پی اغوای همه آدمیان جز مخلصان است. قرآن به صراحت میفرماید: «ان الشیطن لکم عدو فاتخذوه عدوا…» خصوصیات شیطان یا مهارتهای او در به اسارت کشیدن انسان عبارتند از: زینتبخشی اعمال در نظر انسان [۱]القای وسوسه. [۲]
۲ – دشمن خارجی– سیاسی (یهود، مشرکین و کافران )
در قرآن بیش از همه اقوام دیگر از بنیاسرائیل سخن گفته شده است و آن به علت شدت عناد و جهودشان نسبت به حق است. البته دشمنان بیرونی که عداوت خود را اظهار میکنند از ضعیفترین دشمنان هستند؛ چراکه شناسایی آنان آسان، و در مبارزه و رویارویی با آنان همیشه مؤمنان پیروز خواهند بود. البته دشمن را هیچگاه نباید کوچک شمرد و از او غفلت نمود و آسایش را بر آمادگی ترجیح داد؛ چرا که او همیشه در کمین ماست و هرگز نمیخوابد. امام علی (ع) میفرماید:«من نام لم ینم عنه»[۳]هر که آسوده بخوابد، دشمن او بیدار و هوشیار است. قرآن کریم در آیات مختلف دشمنان بیرونی را شناسانده است که به ترتیب به معرفی آنان میپردازیم.
خداوند برای روشن نمودن ابعاد دشمنی آنها با حق در آیات بسیاری از نعمتهای مختلف الهی بر آنها سخن گفته و سپس موضع آنها را در برابر این نعمتها بیان کرده است که چگونه ناسپاس و بهانهجو هستند.
درسوره مائده یهودیان به عنوان دشمنترین دشمنان معرفی شدهاند: «لتجدن اشد الناس عداوه للذین ءامنوا الیهود والذین اشرکوا»از مشرکان نیز در آیه ۸۲ سوره مائده به عنوان دشمنترین دشمنان معرفی شدهاند؛ چنان که کفار هم طبق آیات صریح قرآن کریم هرگز خیرخواه اهل حق نیستند[۴]، در راه خدا موانعی را برای باز ماندن مسلمانان از این راه ایجاد میکنند[۵]، سعی و تلاش میکنند که اهل حق را به کفر برگردانند[۶]، خیلی علاقمند به غفلت مسلمانان میباشند[۷] و نهایت سعی و تلاش خود را برای نابودی حق دارند. طبق آیه ۵۶ از سوره کهف، به طور کلی در سه آیه از قرآن کریم کافران به عنوان دشمن نام برده شدهاند.[۸]
۳- دشمن داخلی – سیاسی (منافق)
قرآن سختترین حملات خود را متوجه منافقان ساخته است و بزرگترین اعلام خطر را درباره آن دسته از دشمنان داشته است که میفرماید: «و اذا رایتهم تعجبک اجسامهم و ان یقولوا تسمع لقولهم کانهم خشب مسنده یحسبون کل صیحه علیهم هم العدو فاحذرهم قاتلهم الله انی یوفکون»[۹]و چون منافقان را بینی، هیکلهایشان تو را به تعجب وامیدارد و چون سخن گویند به گفتارشان گوش فرا میدهی؛ گویی آنان چوبهای خشکی هستند که به دیوار تکیه داده شدهاند. هر فریادی را به زیان خویش میپندارند. خودشان دشمناند، از آنان دور شو؛ خدا بکشدشان؛ تا کجا (از حقیقت) انحراف یافتهاند!
* شیوههای دشمنان در مبارزه با مسلمانان
از منظر قرآن کریم به عنوان مهمترین منبع اندیشه دفاعی اسلام، همان طوری که دشمنان متعدد هستند، روشهای آنها نیز متکثر است. گاهی ممکن است دشمن با شیوه اضلال وگمراهکردن پیروان حق وارد عمل شود و گاهی با قصد تضعیف جبهه مسلمانان، با روشهای خاص نظامی، سیاسی یا فرهنگی اقدام میکند و در زمانی هم برای رسوخ در این جبهه از راه تحریف مبانی مکتبی و ارزشی مسلمانان وارد میشود، در ادامه به برخی از شیوههایی که در قرآن کریم ، مطرح شده است اشاره میشود:
الف) تلاش برای گمراهکردن از طریق صرف هزینههای کلان[۱۰]
ب) اشاعه فساد، نشر اکاذیب و پخش شایعات[۱۱]
ج) اختلافافکنی و تفرقهانگیزی[۱۲]
د) محاصره اقتصادی[۱۳]
ه-) تمسخر و دستانداختن[۱۴]
و) تهمتهای ناروا و اعزام عوامل نفوذی[۱۵]
ز) ترویج فرهنگ استعماری، تضعیف روحیه مسلمانان و تبلیغات سوء[۱۶]
ح) دینزدایی[۱۷] و تحریف[۱۸] از جامعه
ط)تبلیغ علیه اسلام و مسلمانان[۱۹]
ی) جاسوسی برای دشمنان مسلمانان[۲۰]
ک) فشار اقتصادی به مسلمانان[۲۱]
ل) مقابله نظامی با مسلمانان [۲۲]
دشمنان اسلام بخش زیادی از تهاجم خویش را برتضعیف قدرت نفوذ رهبری و تأثیر در جبهه سیاسی و اجتماعی به کار میبرند، به مواردی از آنها از منظر قرآن اشاره میشود:
الف) شکستن قداست رهبری با استفاده از حربه تهمت و افتراء[۲۳]
ب) ایجاد تردید و ابهام در بین مردم نسبت به حقانیت رهبری[۲۴]
ج) تحقیر و استهزای رهبری[۲۵]
د) تهدید رهبری که انواع مختلف آن در قرآن بیان شده است[۲۶]
*اصول مبارزه با دشمن
اما آنچه در برخورد با دشمن و شیوههای آنها میتوان مطرح کرد، تمرکز بر سه اصل مهم ذیل است:
- اصل اول دشمنشناسی است؛ دشمنشناسی مهمترین رکن اساسی در سامانه اندیشه دفاعی اسلام است. بدون شناخت واقعیت دشمن نمیتوان یک نظام دفاعی قدرتمند ، پویا و کارآمد تشکیل داد و بعد از شناخت دشمن است که راهبردهای مقابله و روشهای مواجهه و تجهیزات متناسب با آن میتوان استخدام کرد. بنابراین شناخت دقیق دشمن در دفاع هوشمندانه نقش مهم و اساسی را ایفا میکند. منبع مهم الهامبخش در دشمنشناسی قرآن و عترت است که در تاریکیها، «نورالمبین» و در تنشهای اجتماعی «حبل المتین» و در طوفانهای سهمگین حوادث «عروه الوثقی» میباشند.
- اصل دوم، هوشیاری و کسب اقتدار، مجهزشدن به مدرنترین سلاحها و آمادگی کامل در مقابل دشمن است.[۲۷]
- اصل سوم، ممنوعیت دوستی با دشمن است که بسیاری از آیات قرآن به آن اشاره کرده است: احتیاط در برخورد با دشمن[۲۸]، عدم طرح دوستی با دشمن[۲۹]، ایمن ندانستن خود از وسوسه دشمنان[۳۰]، عدم اعتماد در گفتن راز به دشمنان[۳۱]، سازشناپذیری در برابر دشمنان[۳۲] و پرهیز از دوستی با یهود و نصاری.[۳۳]
[۱] – سوره انفال آیه ۴۸، نحل/ ۶۳
[۲] – سوره انعام آیه ۱۲۱، اعراف/ ۲۰
[۳] – نهجالبلاغه، نامهها،شماره۶۲،صفحه۴۵۲
[۴][۴] – سوره بقره آیه ۱۰۵
[۵] – سوره انفال آیه ۳۶
[۶] – سوره نساء آیه ۸۹
[۷] – سوره نساء آیه ۱۰۲
[۸] – سوره نساء آیه ۱۰۱، ممتحنه/۱ صف. /۱۴
[۹] – سوره منافقون آیه ۴
[۱۰] – سوره انفال آیه ۳۰
[۱۱] – سوره لقمان آیه ۶، انعام/ ۱۴۴
[۱۲] – سوره قصص آیه ۴
[۱۳] – سوره منافقون آیه ۷
[۱۴] – سوره بقره آیه ۱۴ و ۲۱۲، مطففین/ ۲۹ – ۳۲
[۱۵] – سوره توبه آیه ۴۷
[۱۶] – سوره نساء آیه ۸۳، ممتحنه/۱
[۱۷] سوره توبه آیه ۳۲
[۱۸] – سره نساء آیه ۴۶
[۱۹] – سوره فصلت آیه ۲۶
[۲۰] – سوره توبه آیه ۴۷
[۲۱] – سوره منافقون آیه ۷
[۲۲] – سوره بقره آیه ۲۱۷
[۲۳] – سوره مومن آیه ۲۶
[۲۴] – سوره اعراف آیه ۷۵، رعد/ ۴۳، فرقان/ ۸-۷، تغابن/۶
[۲۵] – سوره هود آیه ۳۸، انبیاء/ ۳۶، حجر/ ۱۱، زخرف/ ۵۲٫
[۲۶] – سوره آل عمران آیه ۲۱، انفال/ ۳۰، اعراف/ ۸۸، ابراهیم/ ۱۳، شعراء/ ۲۹و۱۶، قصص/ ۲۰٫
[۲۷] – سوره انفال آیه ۶۰
[۲۸] – سوره بقره آیه ۱۲۰، آل عمران/ ۶۹
[۲۹] – سوره نساء آیه ۸۹ و ۱۴۴، مائده آیه ۸۲، ممتحنه/ ۴-۱
[۳۰] – سوره نساء آیه ۴۵-۴۴
[۳۱] – سوره آل عمران آیه ۱۱۸ – ۱۲۰ منافقون/ ۱۴
[۳۲] – سوره آل عمران آیه ۱۴۶، هود آیه ۱۱۳
[۳۳] – سوره مائده آیه ۵۲-۵۱
