به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی به نقل از روابط عمومی مجتمع حوزوی امام رضا(ع) دکتر محسن ردادی مدیر گروه مطالعات انقلاب اسلامی پژوهشگاه، در افتتاحیه همایش تحقق وعده انتقام که روز شنبه ۲۷ تیرماه ۱۴۰۵ در مجتمع حوزوی مشکات تهران برگزار شد با تشریح مفهوم «سرمایه نمادین» در جامعهشناسی، شهادت رهبر شهید انقلاب اسلامی را نقطهای سرنوشتساز در بازسازی سرمایه نمادین جمهوری اسلامی و تقویت فرهنگ مقاومت دانست و تأکید کرد که خونخواهی در فرهنگ اسلامی و ایرانی، مفهومی فراتر از مجازات عاملان یک جنایت بوده و به یک جریان تاریخی، تمدنی و هویتساز تبدیل میشود.
مدیر گروه مطالعات انقلاب اسلامی پژوهشگاه، اظهار داشت: برای فهم نقش شهادت در تحولات اجتماعی و سیاسی، ابتدا باید مفهوم سرمایه نمادین را بهدرستی شناخت؛ مفهومی که در کنار سرمایه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، یکی از مهمترین سرمایههای جوامع محسوب میشود.
وی با اشاره به مباحث جامعهشناسی سرمایه گفت: سرمایه اقتصادی به ثروت و امکانات مالی، سرمایه اجتماعی به شبکه روابط و ارتباطات انسانی و سرمایه فرهنگی به دانش، آگاهی و منزلت علمی افراد بازمیگردد؛ اما سرمایه نمادین عبارت است از اعتبار، منزلت، مشروعیت و کاریزمایی که جامعه به یک فرد، نهاد یا پدیده اعطا میکند و در حقیقت به سایر سرمایهها معنا و اعتبار میبخشد.
ردادی افزود: ممکن است فردی از سرمایه اقتصادی یا فرهنگی بالایی برخوردار باشد، اما اگر جامعه او را شایسته آن جایگاه نداند، از سرمایه نمادین برخوردار نخواهد بود. از این منظر، سرمایه نمادین نقشی تعیینکننده در مشروعیتبخشی به افراد، نهادها و ساختارهای اجتماعی دارد.
فرسایش سرمایه نمادین و نقش شهادت در احیای آن
مدیر گروه مطالعات انقلاب اسلامی پژوهشگاه با اشاره به شرایط کشور در ماههای پیش از شهادت رهبر شهید انقلاب اسلامی اظهار داشت: در آن مقطع، فضای اجتماعی و سیاسی کشور با تنشها و اختلافات متعددی مواجه بود و برخی جریانهای داخلی و خارجی از تضعیف و حتی فروپاشی جمهوری اسلامی سخن میگفتند. این وضعیت نشاندهنده آسیبدیدگی و فرسایش بخشی از سرمایه نمادین نظام بود.
وی ادامه داد: شهادت رهبر انقلاب اسلامی این معادله را تغییر داد و به سرمایه نمادینی بزرگ برای جمهوری اسلامی تبدیل شد. این حادثه موجب شد بخش قابل توجهی از جامعه بار دیگر حول آرمانهای انقلاب اسلامی گرد هم آید و احساس تعلق و مسئولیت نسبت به نظام افزایش یابد.
ردادی تصریح کرد: سرمایه نمادین حاصل از شهادت رهبر انقلاب، به سرعت به سرمایه اجتماعی تبدیل شد و موجب افزایش همبستگی ملی، تقویت اعتماد عمومی و بازسازی بخشی از پیوندهای اجتماعی گردید.
خونخواهی؛ مفهومی فراتر از قصاص
وی در بخش دیگری از سخنان خود به مفهوم خونخواهی در فرهنگ ایرانی و اسلامی پرداخت و گفت: نباید انتقام را صرفاً به معنای واکنش احساسی یا مجازات قاتلان دانست. در سنت تاریخی و فرهنگی ما، خونخواهی ناظر به جبران یک بیعدالتی بزرگ و بازگرداندن تعادل از دسترفته به جامعه است.
ردادی با اشاره به روایت کشته شدن ایرج در شاهنامه و شکلگیری نزاع تاریخی میان ایران و توران اظهار داشت: برخی رخدادها آثار و پیامدهایی فراتر از یک جنایت فردی دارند و به مسئلهای تاریخی و تمدنی تبدیل میشوند. در چنین مواردی، موضوع تنها مجازات عاملان مستقیم نیست، بلکه مقابله با آثار و تبعات ظلم و بیعدالتی نیز مطرح است.
وی افزود: در فرهنگ شیعی نیز خونخواهی حضرت سیدالشهدا(ع) از همین سنخ است. اگرچه بسیاری از عاملان حادثه عاشورا در سالهای بعد به مجازات رسیدند، اما آنچه در کربلا رخ داد صرفاً قتل چند انسان نبود، بلکه بیحرمتی عظیمی نسبت به حقیقت، عدالت و امامت بود و از همین رو خونخواهی حسینی به یک جریان مستمر تاریخی تبدیل شد.
شهادت و شکلگیری فرهنگ مقاومت
مدیر گروه مطالعات انقلاب اسلامی پژوهشگاه تأکید کرد: خونخواهی در این معنا، به یک سبک زندگی و نظام معنایی تبدیل میشود که رفتار اجتماعی و سیاسی افراد را شکل میدهد. شهادت رهبران الهی و شخصیتهای بزرگ، جامعه را وارد مرحلهای جدید میکند و میتواند موجب تغییر نگرشها، بازسازی هویت جمعی و تقویت روحیه مقاومت شود.
وی خاطرنشان کرد: در ماههای پس از شهادت رهبر انقلاب اسلامی، بسیاری از افرادی که پیشتر مواضع انتقادی نسبت به جمهوری اسلامی داشتند، تحت تأثیر سرمایه نمادین حاصل از شهادت ایشان، به جمع حامیان و خونخواهان رهبر شهید پیوستند و آمادگی خود را برای دفاع از آرمانهای انقلاب اسلامی اعلام کردند.
ضرورت صیانت از سرمایه نمادین شهادت
ردادی در ادامه با اشاره به تهدیدهای پیش روی فرهنگ مقاومت گفت: دشمنان خارجی میکوشند با بزرگنمایی هزینههای مقاومت و انتقام، جامعه را از پیگیری آرمانهای شهدا منصرف کنند و روحیه مطالبهگری و خونخواهی را تضعیف نمایند.
وی همچنین نسبت به برخی رویکردهای داخلی هشدار داد و اظهار داشت: هرگونه تلاش برای کمرنگ کردن مفهوم خونخواهی، به حاشیه راندن یاد شهدا یا تقلیل مسئله شهادت به یک واقعه صرفاً تاریخی، میتواند به فرسایش سرمایه نمادینی بینجامد که با فداکاری و ایثار شهدا شکل گرفته است.
مدیر گروه مطالعات انقلاب اسلامی پژوهشگاه در پایان تأکید کرد: حفظ و بازتولید فرهنگ مقاومت نیازمند پاسداشت خون شهدا، تبیین صحیح مفهوم خونخواهی و جلوگیری از ارزشزدایی نسبت به ایثار و شهادت است. به گفته وی، سرمایه نمادین شهادت میتواند همچنان منشأ تولید سرمایه اجتماعی، تقویت انسجام ملی و استمرار مسیر مقاومت در جامعه اسلامی باشد.
