به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی به نقل از روابط عمومی مجتمع حوزوی امام رضا(ع) دکتر مهدی عباس زاده معاون امور پژوهشی و آموزشی پژوهشگاه، در افتتاحیه همایش تحقق وعده انتقام که روز شنبه ۲۷ تیرماه ۱۴۰۵ در مجتمع حوزوی مشکات تهران برگزار شد با تشریح ابعاد مختلف این پدیده تأکید کرد که جنگ شناختی را نباید صرفاً به حوزه ادراک تقلیل داد؛ بلکه این جنگ تمام فرایندهای شناختی انسان را هدف قرار میدهد.
وی با اشاره به مبانی علوم شناختی اظهار داشت: شناخت مفهومی عام است که ادراک تنها بخشی از آن محسوب میشود. فرایندهایی همچون تفکر، استدلال، حافظه، یادگیری، تصمیمگیری، تحلیل، پیشبینی، عاطفه و هیجان همگی در قلمرو شناخت قرار میگیرند و جنگ شناختی میکوشد تمامی این حوزهها را تحت تأثیر قرار دهد.
عباسزاده افزود: هنگامی که از جنگ شناختی سخن میگوییم، صرفاً با تغییر برخی اطلاعات یا برداشتهای ذهنی مواجه نیستیم، بلکه با نوعی «تهاجم به ذهن» روبهرو هستیم که میتواند شیوه اندیشیدن و سازوکارهای شناختی افراد و جوامع را دگرگون سازد.
وی با بیان اینکه جنگ شناختی عمدتاً در خدمت اهداف سیاسی قدرتهای جهانی قرار دارد، تصریح کرد: قدرتهای سیاسی امروز به جای ورود مستقیم به جنگهای سخت و پرهزینه، از ابزارهای شناختی برای تضعیف ملتها، سلب اعتماد عمومی، فرسایش سرمایه اجتماعی و در نهایت تحقق اهداف سیاسی خود بهره میگیرند.
معاون امور پژوهشی و آموزشی پژوهشگاه، القای ناکارآمدی حاکمیتها، تضعیف اعتماد عمومی، ناامیدسازی نخبگان و مردم، نفی مشروعیت نظامهای سیاسی و ایجاد شکاف اجتماعی را از مهمترین ابزارهای جنگ شناختی برشمرد و خاطرنشان کرد: هدف نهایی این جنگ، تغییر محاسبات ذهنی جامعه هدف و فراهم ساختن زمینههای براندازی بدون نیاز به جنگ نظامی است.
وی در بخش دیگری از سخنان خود به نسبت جنگ شناختی با مفاهیمی همچون جنگ روایتها، جنگ روانی، جنگ رسانهای، جنگ اطلاعاتی و جنگ منطقه خاکستری پرداخت و اظهار داشت: جنگ روایتها در واقع یکی از گونههای جنگ شناختی است که میکوشد روایت مطلوب خود را بر ذهن مخاطبان حاکم کند. همچنین جنگ روانی هرچند با جنگ شناختی تفاوتهایی دارد، اما در بسیاری از موارد دستاوردهای روانی عملیات شناختی محسوب میشود.
عباسزاده با تأکید بر نقش فضای سایبر در نبردهای جدید گفت: آنچه از آن با عنوان «فضای مجازی» یاد میشود، در حقیقت یک فضای کاملاً واقعی است که بخش مهمی از زندگی اجتماعی انسانها در آن جریان دارد. از این رو، فضای سایبر مهمترین بستر جنگ شناختی در جهان امروز به شمار میرود و نمیتوان آن را صرفاً عرصهای مجازی و غیرواقعی تلقی کرد.
وی همچنین هوش مصنوعی را مهمترین ابزار جنگ شناختی در عصر حاضر دانست و اظهار کرد: سامانههای هوش مصنوعی با بهرهگیری از دادههای کلان و الگوریتمهای پیچیده، قادرند رفتارها، ترجیحات و نگرشهای جوامع را تحلیل کرده و محتوای هدفمند تولید کنند. از این رو، شناخت سوگیریهای شناختی و الگوریتمی موجود در این سامانهها از اهمیت ویژهای برخوردار است.
معاون امور پژوهشی و آموزشی پژوهشگاه در ادامه به برخی راهکارهای مقابله با جنگ شناختی اشاره کرد و گفت: نخستین گام، درک این واقعیت است که جنگ امروز صرفاً نظامی نیست. حکمرانی مؤثر بر فضای سایبر، ارتقای سواد رسانهای و سواد فضای مجازی، توسعه زیرساختهای بومی ارتباطی، سامانبخشی به شبکههای اجتماعی، سرمایهگذاری در حوزه هوش مصنوعی و تقویت مطالعات نظری و دینی مرتبط با آن از جمله الزامات این عرصه است.
وی همچنین بر ضرورت توجه به ابعاد فلسفی، معرفتشناختی، الهیاتی، اخلاقی، حقوقی و فرهنگی هوش مصنوعی تأکید کرد و افزود: حوزههای علمیه، دانشگاهها و مراکز پژوهشی علوم انسانی باید نقش فعالتری در این زمینه ایفا کنند؛ زیرا علوم انسانی روح دانش است و جهتگیری فناوریها را تعیین میکند.
عباسزاده «جهاد تبیین»، حضور فعال در میدان روایتسازی، توجه همزمان به دفاع و تهاجم شناختی و نیز توسعه اخلاق، معنویت و سلامت معنوی را از دیگر راهبردهای اساسی مقابله با جنگ شناختی برشمرد و تصریح کرد: هرچه سرمایه معنوی و اخلاقی جامعه تقویت شود، تابآوری آن در برابر عملیات شناختی دشمن نیز افزایش خواهد یافت.
وی در پایان سخنان خود توضیح داد که مباحث ارائهشده برگرفته از مقاله علمی «تأملی در جنگ شناختی؛ تعریف، ویژگیها، مبانی، گونهها و راهکارها» است که با همکاری و راهنمایی آیتالله علیاکبر رشاد تدوین شده و در فصلنامه «فرهنگ و ارتقای سلامت» منتشر شده است.
عباسزاده ضمن دعوت از پژوهشگران برای نقد و تکمیل این مباحث، ابراز امیدواری کرد که توسعه مطالعات نظری در حوزه جنگ شناختی بتواند به ارتقای قدرت تحلیل و مقاومت جامعه اسلامی در برابر تهدیدات نوظهور کمک کند.
