به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چهارمین نشست هم اندیشی علمی با موضوع “میراث کلامی رهبر شهید(ره)” توسط گروه کلام اسلامی الهیات جدید پژوهشگاه روز چهارشنبه ۲۷ خرداد ماه ۱۴۰۵ به صورت حضوری و برخط برگزار شد.
ارائه دهنده این نشست حجتالاسلام حسین عشاقی عضو سابق گروه فلسفه پژوهشگاه در ابتدای سخنان خود با اشاره به ماهیت کلامی این نشست و پیوند آن با افکار، آراء و سیرهی عملی و نظری رهبر شهید، حضرت آیتالله العظمی خامنهای (رضوان الله تعالی علیه)، اظهار داشت: شهادت، یک مرگ عادی نیست، بلکه مرگی است با بار اعتقادی و کلامی ویژه که هم از نظر مبانی و هم از نظر لوازم و مسائل پیرامونی، قابل تأمل و بررسی عمیق است.
وی با استناد به آیات قرآن کریم، مسئلهی «انقلاب الی الله» را یکی از مباحث اساسی در باب شهادت دانست و افزود: این تعبیر که در داستان سَحَرهی فرعون پس از ایمان آوردن آنان آمده است – «إِنَّا إِلَى رَبِّنَا مُنقَلِبُونَ» (ما به سوی پروردگارمان انقلاب میکنیم) – در سه جای قرآن تکرار شده و خود موضوعی عمیق در حوزهی کلام، فلسفه و اعتقادات است که نیازمند تحلیل دقیق از حیث مبانی و لوازم آن میباشد.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با تبیین قاعدهی کلی «صیرورت الی الله» در قرآن، خاطرنشان کرد: قرآن کریم با تعابیری همچون «أَلَا إِلَى اللَّهِ تَصِيرُ الْأُمُورُ»، «إِلَى اللَّهِ تَرْجِعُ الْأُمُورُ» و «وَإِلَیْهِ الْمَصِیرُ»، بر این حقیقت تأکید دارد که همهی موجودات و همهی امور، سرنوشتی جز بازگشت به سوی خداوند ندارند. این قاعده، هم شامل کل عالم هستی میشود و هم با تأکیدی ویژه، شامل انسانهاست.
وی در ادامه با اشاره به تفاوت انسانها در سرعت طی کردن این مسیر، تصریح کرد: هرچند صیرورت الی الله و رسیدن به خدا، سرنوشت نهایی همهی انسانهاست، اما این مسیر برای عموم انسانها بسیار طولانی و همراه با مراحل متعدد دنیوی، برزخی و اخروی است؛ بهگونهای که در آیات قرآن از روزهایی هزارساله و پنجاههزارساله در قیامت سخن به میان آمده است. اما شهدا از این قاعدهی طولانی بودن مسیر استثنا شدهاند و در یک گام، به غایت نهایی انقلاب الی الله دست مییابند.
حجتالاسلام عشاقی در ادامه به دستهبندی شهدا پرداخت و گفت: شهادت بر سه نوع قابل تقسیم است؛
نوع نخست، شهادت ناخواسته است که فرد بدون قصد قبلی و در فضایی ناخواسته به شهادت میرسد و خداوند پس از شهادت، او را هدایت و اصلاح میکند (إِنَّ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ زَيَّنَّا لَهُمْ أَعْمَالَهُمْ فَهُمْ يَعْمَهُونَ * أُولَئِكَ الَّذِينَ لَهُمْ سُوءُ الْعَذَابِ وَهُمْ فِي الْآخِرَةِ هُمُ الْأَخْسَرُونَ * وَإِنَّكَ لَتُلَقَّى الْقُرْآنَ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ عَلِيمٍ﴾-نمل آیه ۴ الی ۶ ).
نوع دوم، شهادت خواسته اما در قبال پاداش اخروی است که در آیهی « فَلْیُقَاتِلْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ الَّذِینَ یَشْرُونَ الْحَیَاةَ الدُّنْیَا بِالْآخِرَةِ[۱]» به آن اشاره شده است.
اما نوع سوم که برترین و والاترین مقام شهادت محسوب میشود، شهادتی است که در آن، جان در قبال خودِ خداوند داده میشود، نه در قبال بهشت یا پاداشهای اخروی. این همان مقامی است که آیهی شریفه «وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یَشْرِی نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ[۲]» به آن اشاره دارد و در شأن امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) نازل شده است.
وی با استناد به داستان سَحَرهی فرعون، افزود: سَحَره با ایمان لحظهای خود، پردههایی را که دیگران در طول هزاران سال از آن عبور میکنند، یکباره کنار زدند و با یافتن حقیقت انقلاب الی الله «إِنَّا إِلَى رَبِّنَا مُنقَلِبُونَ[۳]» به استقبال شهادت رفتند. این نشان میدهد که آنان به صورت شهودی حقیقت انقلاب الی الله را درک کرده بودند و با آگاهی و رضایت کامل، جان خود را فدای حق ساختند.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در ادامه با اشاره به سیرهی عملی و نظری رهبر شهید، تصریح کرد: ایشان با سالها جهاد نظامی و مجاهدتهای سختتر دیگر، همواره طالب شهادت بودند و بینش عمیق قرآنی ایشان که از معارف الهی و مخزن قرآن نشأت گرفته بود، در همهی ابعاد زندگیشان متجلی بود. همانگونه که سَحَرهی فرعون با وجود کفری که در آنان حاکم بود، به آن مقام والا رسیدند، رهبر شهید ما نیز به طریق اولی این معنا را شهود کرده و از مبانی قرآنی به این حقیقت دست یافته بود.
وی در پایان با تأکید بر اینکه آنچه مانع اصلی رسیدن به انقلاب الی الله است، خودبینی و خودمحوری انسان است، خاطرنشان کرد: تا زمانی که انسان خود را موجودی جدا از خدا تصور کند، دوگانگی حاکم است و صیرورت الی الله محقق نمیشود. شهید با فدا کردن هویت خودانگارانه و انانیت خویش، این دوگانگی را در هم میشکند و به مقام فنا فی الله میرسد. این حقیقت عظیم، در سیرهی رهبر شهید ما به بهترین وجه نمایان است و ایشان با عمری مجاهدت خالصانه، این راه را برای نسلها به یادگار گذاشتند.
[۱] آیه ۷۴ سوره نساء
[۲] آیه ۲۰۷ سوره بقره
[۳] آیه ۵۰ سوره شعراء
