به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، به همت گروه تعليم و تربيت اسلامي پژوهشكده تعليم و تربيتِ پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش و گروه عرفان و معنويتِ پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي، پيش نشست هفتم از اولين همايش «کودک، عرفان و سلامت معنوی» با عنوان «ماهيت و گفتمان تربيت عرفاني و تربيت اخلاقي كودك» دوشنبه ۱۳ بهمن ماه ۱۴۰۴ در پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش برگزار شد.
سخنران دوم اين نشست تخصصي، حجت الاسلام والمسلمین دکتر مصطفی فیض، رئیس میز تعلیم تربیت دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم و عضو کمیسیون برنامه درسی و تربیتی شورای عالی آموزش و پرورش و عضو کمیسیون تعلیم و تربیت شورای عالی انقلاب فرهنگی، بحث خود را تحت عنوان «از تربيت اخلاقي تا تربيت عرفاني؛ ماهيت، نسبت، قلمرو» ارائه داد. وي به بيان تفاوت میان تربيت اخلاقي و عرفاني پرداخت. تفاوت اول در مبانی انسانشناسانه است. عرفان، برش طولی از ساحات وجودی انسان دارد و ظرفیتهای طولي وجودی انسان را ارتقا میدهد؛ اما تربیت اخلاقی، برش عرضی به ساحات وجودی انسان دارد.
از نظر روش شناسی، اخلاق با روشهای عادت، تقلید، تمرین، تکرار و ممارست سروكار دارد؛ اما روش در عرفان اسلامي، تهذیب نفس، تزکیه، دستيابي به صفای باطن، ریاضت و روش حبی است. اخلاق بر روي شناخت تک تک فضایل و رذایل تمرکز ميکند، اما در عرفان به صورت کلی قرار است مبدا میل عوض شود و تمام مبادی امیال فرد به سوی امیال برتر سوق داده شود. از حيث مساله شناسي، مسئله اخلاق، صفات و ملکات است و مسئله عرفان، معرفت شهودی و قلبی است. عرفان اسلامي، حرکت عمودی مراتب وجودی را جستجو میکند؛ اما اخلاق، حرکت افقی و رسیدن به مستوای مراتب وجودی را در پی میگیرد. مخاطب اخلاق، توده و عموم در نظر گرفته میشود؛ اما مخاطب تربیت عرفانی، خاص است و بر سلوك فردي تمركز دارد. از منظر هستي شناختي هم عرفان اسلامي، جزئيات شورانگيز از عالم هستي ارائه مي دهد. با لحاظ اين تفاوت ها، انگاره اخلاق و عرفان از مربي و متربي متفاوت مي شود.
در ادامه فيض، به مناقشه جديد بين اخلاق محيط و اخلاق محاط كه به بررسي اخلاق، مستقل از دين يا در آميخته با دين مي پردازد اشاره دارد. در يك جمع بندي فيض به پيوند ميان اخلاق با عرفان اشاره مي كند و بر آن است كه در سنت اسلامی، اخلاق مندرج در عرفان است و اخلاق آمیخته با دین است و مستقل از دین وجودی ندارد. با تکیه بر مبانی اسلامی، هيچ حوزه اي از اخلاق که نسبتی با عرفان و بندگی خداوند متعال نداشته باشد، نداریم و اخلاق، امري در نظر گرفته مي شود كه در مسیر عرفان است.
