بازتعریف پارادایم دفاعی جمهوری اسلامی ایران در سایه حق دفاع پیشدستانه علیه پایگاههای آمریکا در منطقه
نوشتاری از حجت الاسلام دکتر محمدحسین پورامینی مدیرحلقه نظام پردازی اسلامی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
اقدام غافلگیرانه و پیشدستانه بامداد امروز نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران علیه مواضع، زیرساختها و عقبه تدارکاتی نیروهای تروریستی آمریکا در خاک اردن، رویدادی بس مهم میباشد. رصد هوشمندانه و اشراف کامل اطلاعاتی ایران بر تحرکات میدانی دشمن نشان داد که نظامیان آمریکایی با سوءاستفاده از فضای مذاکره و پوشش مبادلات دیپلماتیک از طریق کانالهای منطقهای مانند عمان، در حال تدارک، دپوی تجهیزات و بازآرایی سامانههای عملیاتی خود برای اجرای یک پاسخ غافلگیرانه و حملهای گسترده با همکاری رژیم صهیونیستی علیه تمامیت ارضی و زیرساختهای حیاتی ایران بودند.
در واقع، این ضربه دقیق و مقتدرانه، تجلی عینی اعمال حق دفاع ذاتی و پاسخی کاملاً مشروع، متناسب و ضروری در برابر تهدیدی قطعی و قریبالوقوع تلقی میشود.
۱. بر اساس عرف و رویه قضایی بینالمللی که حداقل از زمان طرح معیار تاریخی شکل گرفته و در حقوق بینالملل مدرن نیز تثبیت شده است، «دفاع پیشدستانه» تحت شرایطی ویژه مشروع شناخته میشود. هرگاه یک تهدید دارای سه رکن بنیادین باشد—یعنی خطری قطعی و قریبالوقوع وجود داشته باشد، ضرورت اتخاذ اقدام آنی و اجتنابناپذیر باشد، و هیچ ابزار یا زمان دیگری برای توسل به راهکارهای مسالمتآمیز جهت خنثیسازی آن خطر باقی نمانده باشد—حق دفاع از خود فعال میگردد. شواهد حاکی است که اقدامات شب گذشته آمریکا در اردن، مرحله تدارک نهایی برای یک عملیات نظامی ناگهانی بود. از منظر حقوق بینالملل، هیچ قاعدهای یک کشور را ملزم نمیسازد تا به انتظار بنشیند تا ضربه مهلک اولیه متجاوز وارد آید و سپس دست به دفاع بزند؛ از این رو، خنثیسازی تهدید در مرحله پیش از شلیک، انطباق کامل با روح و جوهره حق دفاع از خود دارد.
۲. ارزیابی رفتاری دولت تروریستی آمریکا نشان میدهد که این کشور به عنوان یک فاعل تکرارکننده اعمال غیرحقوقی و ناقض مستمر بند ۴ ماده ۲ منشور ملل متحد شناخته میشود. در نظریات حقوق مسئولیت بینالمللی دولتها، سوابق متجاوز در نقض حقوق بینالملل، وزن بالایی در ارزیابی نیت و خطرات ناشی از تحرکات جدید او دارد. تلاش آمریکا برای بهرهبرداری از مذاکرات موازی به عنوان یک فریب تاکتیکی جهت ایجاد غفلت در طرف ایرانی، مصداق بارز «سوءاستفاده از حق» و نفی اصل حسن نیت در روابط بینالملل است. پاسخ نظامی پیشدستانه ایران پیامی صریح به همراه داشت: مذاکره و دیپلماسی مطلقاً به معنای تعلیق حق دفاع یا دستبسته بودن در برابر تدارکات جنگی نیست، بلکه تلفیق دیپلماسی فعال با اقتدار میدانی، ابزاری مشروع و قانونی برای حفظ موازنه بازدارندگی و مهار متجاوز است.
۳. از بعد حقوق بشردوستانه و حقوق بینالملل نبرد، هرگونه اقدام نظامی باید دو اصل اساسی «تفکیک» و «تناسب» را رعایت نماید. بررسی ابعاد عملیات پیشدستانه امشب نشان میدهد که نیروهای مسلح ایران صرفاً بسترها و زیرساختهای تدارک حمله، سامانههای راداری، پرسنل نظامی و امکانات سیگنالی آمریکا در اردن را که مستقیماً در طرحریزی حمله به ایران نقش داشتند، هدف قرار دادهاند. بر طبق مفاد پروتکلهای الحاقی کنوانسیونهای ژنو، تأسیسات و مراکزی که به طور مؤثر در اقدام نظامی دشمن نقش داشته باشند، اهداف نظامی مشروع محسوب میشوند و انهدام آنها جهت جلوگیری از یک تجاوز بزرگتر، واجد تمام ارکان مشروعیت حقوقی است.
۴. تحرکات مشترک اخیر، تبانیهای پنهانی و بسترسازیهای صورتگرفته میان مقامات آمریکایی و رژیم صهیونیستی جهت طرحریزی یک نبرد نابرابر، بر اساس قطعنامه ۳۳۱۴ مجمع عمومی سازمان ملل متحد در خصوص تعریف تجاوز، در زمره «شروع به تجاوز» قرار میگیرد. با توجه به آسیبپذیری ساختاری دشمن و اتکای آن به محاسبات سوء و اطلاعات جهتدار درباره محیط داخلی ایران، اقدام شجاعانه امشب نشان داد که جمهوری اسلامی ایران اجازه نخواهد داد آرایش صحنه نبرد توسط متجاوزان فرامنطقهای تعریف شود. تعیین زمانبندی، ابتکار عمل و برهم زدن معادلات دشمن در میدان، توانمندی بالای طرحریزی نامتقارن و مشروع ایران را به رخ کشید و ثابت کرد که حقوق بینالملل ابزاری برای انفعال در برابر متجاوز نیست، بلکه چتر حمایتی برای صیانت از حاکمیت ملی است.
۵. ماهیت پیشدستانه این اقدام، فراتر از یک پاسخ تاکتیکی، به منزله بازتعریف «دکترین بازدارندگی مقتدرانه» در پارادایم دفاعی جمهوری اسلامی ایران است. از منظر حقوقی، هنگامی که یک دولت توانمندی، اشراف اطلاعاتی و ابزارهای مادی لازم برای دفع پیشینی تهدیدات را دارا باشد، عدم استفاده از این توانمندیها و در تعرض قرار دادن منافع حیاتی و جان شهروندان خود، خود نوعی قصور در انجام وظایف ذاتی حاکمیتی محسوب میشود. نیروهای مسلح ایران با هوشمندی، شجاعت و اتکا به دانش طرحریزی نظامی، ابزار تحمیل اراده متجاوز را در همان مبدأ خنثی ساخته و نشان دادند که در پارادایم حقوقی ایران، دفاع مشروع یک ماهیت پویا، فعال و پیشدستانه دارد که هرگونه طراحی عملیاتی دشمن را پیش از مرحله اجرا منهدم میسازد.
خلاصه باید گفت که، اقدام مقتدرانه، دقیق و پیشدستانه بامداد امروز نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران علیه مواضع نظامی تروریستهای آمریکایی در خاک اردن، منطبق بر معیارهای حقوق بینالملل عرفی، دکترین دفاع مشروع و موازین منشور ملل متحد بوده است. این عملیات نه تنها اقدامی کاملاً مشروع و متناسب در برابر یک تهدید قطعی، قریبالوقوع و سازمانیافته تلقی میشود، بلکه ضرورت حقوقی و استراتژیک داشت تا مانع از تحقق سناریوهای متجاوزانه مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی گردد. جمهوری اسلامی ایران با این پاسخ هوشمندانه، اثبات نمود که اشراف اطلاعاتی کامل بر تمامی اقدامات دشمن داشته و با قاطعیت و شجاعت تمام، قواعد نبرد را بر مبنای حقوق ذاتی خود در جهت صیانت از تمامیت ارضی، حاکمیت ملی و امنیت منطقهای دیکته خواهد کرد.
