حکمرانی فناوری بدون حکمرانی زبان ممکن نیست

علی اکبر رشاد

به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، به نقل از ایکنا، آیت‌الله علی‌اکبر رشاد، رئیس و موسس پژوهشگاه، ۲۴ تیرماه در مراسم رونمایی و نقد کتاب «هوش مصنوعی و چالش مدل‌های زبانی بزرگ و چت‌بات‌ها» که از سوی مرکز مطالعات فضای مجازی و هوش مصنوعی پژوهشگاه برگزار شد، گفت: خرسند هستیم که چنین اثری از سوی یک فاضل حوزوی در عرصه مدل‌های زبانی هوش مصنوعی تولید و منتشر شده است.

وی افزود: در جلسه دیروز که مرتبط با تحقق وعده انتقام خون رهبر شهید و ملت ایران برگزار شد و بنده حضور داشتم، یکی از خبرگزاری‌ها بعد از جلسه از بنده پرسید که آیا در حوزه علمیه از ابزارهای نو و امکانات جدید ارتباطی استفاده می‌شود و جدی گرفته شده است؟ بنده جواب دادم که قطعاً حوزه در استفاده از فناوری‌های نوآمد از دانشگاه جلوتر است.

رشاد تصریح کرد: سالیان قبل گزارشی به نام گزارش ملی تحقیقات ایران تهیه شد که عمدتاً گزارش تحقیقات در دانشگاه‌ها بود و به آقای هاشمی که رئیس جمهور بود، ارائه شد. آقای هاشمی درخواست کرد که چرا تحقیقات حوزه ارائه نشده است و ما گروهی را به اتفاق برخی دوستان تشکیل دادیم و به حوزه قم و مشهد رفتیم تا گزارش تهیه شود.

رئیس و موسس پژوهشگاه افزود: آن دوره در قم در مؤسسه باقرالعلوم در حال فعالیت بود که بعداً نام آن مؤسسه امام خمینی شد و مرکز تحقیقات علوم اسلامی نور را هم بازدید کردیم و در مشهد هم یک مرکز در عرصه کامپیوتری فعالیت داشت و وقتی گزارش ارائه شد، خیلی‌ها اذعان کردند که حوزه از دانشگاه جلوتر است.

رئیس شورای سیاستگذاری حوزه علمیه تهران با بیان اینکه این اثر وجه فناورانه دارد و با مباحث فلسفی و معرفتی پیوند خورده است لذا اتفاق میمون و مبارکی است، اضافه کرد: البته فضلا و طلاب به صورت خودجوش درگیر این مسائل هستند و خود سازمان حوزه به این مقوله توجه لازم را نداشته است گرچه به همت آقای اعرافی که فردی خوش سلیقه و خوش فکر هستند، کارهای جدید و بزرگی در حال انجام است ولی با توجه به اهمیت مسئله و شتاب این نوع موضوعات، باید کارهای فراوان دیگری انجام شود.

رشاد بیان کرد: خطای بزرگی در گذشته وجود داشت و امروز هم در حال جا افتادن است؛ خطایی که در مورد حافظه، نفس، فهم و … در گذشته وجود داشت و آن را به اعصاب منتسب می‌کردند؛ البته علامه طباطبایی وارد شد و مطالب خوبی بیان فرمود.

وی در توضیح این خطا اظهار کرد: یکی از خطاهای امروز در مباحث فناورانه، تخریب ادبیات است؛ از ابتدا که رایانه وارد ایران شد، این نوع خطاها بروز کرد و طوری سخن می‌گفتند که گویی رایانه یک موجود زنده است و ممکن است مانند انسان سرما بخورد و احساس و عواطف دارد. لذا در دهه ۱۳۸۰ طلابی بودند که وارد فضای فنی شدند و رایانه خواندند و همان افراد پیشنهاد دادند ادبیات مرتبط با رایانه را تبیین و چارچوب‌مند کنیم.

رشاد با بیان اینکه هجوم وسیع واژگان بیگانه به کشور در حدی است که فرهنگستان ادب فارسی از عهده برنمی‌آید، ادامه داد: مثلا وقتی ما کلمه هوش را به کار بردیم، باید کلی چانه بزنیم که این هوش همان هوش انسانی نیست.

وی تأکید کرد: تخریب ادبیات و عقب‌ماندگی فرایند تولید واژگان معادل، از جمله آثار استفاده از این واژگان است و البته منحصر به رایانه هم نیست و در علوم دیگر هم شدیداً وجود دارد. بنده پیشنهاد دادم تا فرهنگ‌نامه‌ای ایجاد شود و کارهایی کردیم ولی تداوم نیافت؛ معتقدم نباید این مسائل و مباحث را رها کنیم بلکه باید آفت‌زدایی و آسیب‌زدایی از زبان و ادبیات فارسی داشته باشیم.

رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی بیان کرد: در این کتاب تا حدود زیادی بحث ادبیات مراعات شده است. بنده معتقدم حتی می‌توانیم به فرهنگستان زبان و ادب فارسی کمک کنیم و آقای حداد هم علاقه زیادی به این مسئله دارند زیرا اگر این روند مهار نشود، بین فضای نخبگانی و مردم در بحث ادبیات، فاصله زیادی رخ خواهد داد.

استاد حوزه تصریح کرد: رهبر شهید تعصب زیادی بر روی ادبیات فارسی و فرهنگ ایرانی و اسلامی داشتند. تشبه به کفار فقط پوشیدن لباس آن‌ها نیست بلکه هر نمادی اعم از زبان و لباس است؛ لباس کارکرد صوری دارد ولی زبان جزء هویت یک جامعه است و حتی برخی انواع حرف زدن‌ها تشبه به کفار و حرام شرعی است.

رئیس و موسس پژوهشگاه به آفات هوش مصنوعی اشاره و بیان کرد: فردی که راننده بود به بنده گفت من ۷۰ جلد کتاب با هوش مصنوعی نوشته‌ام و این تخریب واقعاً جدی است؛ اگر سالم باشد یک دایره‌المعارف فناورانه است و در کوتاه مدت ممکن است خوب باشد ولی در نهایت ویرانگری بزرگ در پی دارد و حتی می‌تواند هوش انسانی را هم تعطیل کند.