کتاب “روش شناسی حکم”

به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، کتاب “روش شناسی حکم” اثر حجت الاسلام والمسلمین محمد عرب صالحی، عضو هیأت علمی گروه منطق فهم دین پژوهشکده حکمت و دین پژوهی پژوهشگاه منتشر شد. 

پژوهش حاضر، نتیجه تلاش علمی محقق ارجمند جناب حجت الاسلام والمسلمین محمد عرب صالحی است که در گروه منطق فهم دین پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی سامان یافته است و شامل پنج فصل به شرح زیر است:

فصل اول:چیستی حکم و برآیند روش شناختی آن

فصل دوم:قلمرو حکم شرعی و برآیند روش شناختی آن

فصل سوم:ساختار داخلی حکم تکلیفی و برآیند روش شناختی آن

فصل چهارم:مبادی حکم و برآیند روش شناختی آن

فصل پنجم:انواع حکم و برآیند روش شناختی هرکدام  

نویسنده در بخشی از مقدمه کتاب خود، در توصیف فصول مختلف آن می نویسد:

این تحقیق پس از مقدمه و کلیات، در پنج فصل و هفده گفتار تنظیم شده است.

فصل اول با عنوان «چیستی و هستی حکم و برایند روش‏شناختی آن» در سه گفتار به معانی اعتبار، تعریف حکم و برایند روش‏شناختی اعتباری‌بودن حکم پرداخته است. در گفتار اول معانی اعتبار، دیدگاه‌های مختلف در حقیقت امر اعتباری، دیدگاه‌های مختلف در تبیین ماهیت انشا، رابطه انشا و اعتبار و رابطه اعتبار و تنزیل مطرح شده است. در گفتار دوم تعریف حکم شرعی و هفت نظر در تبیین حقیقت حکم تکلیفی شرعی مورد تحلیل و نقد و بررسی قرار گرفته است. در گفتار سوم برایند روش‏شناختی ماهیت حکم به بحث گذاشته شده است. در این گفتار، برایند روشی اعتباری‌بودن حکم نظیر چگونگی کاربرد عقل استدلالی در اعتباریات و تعبد در روش احراز اعتباریات مورد بحث واقع شده است.

در فصل دوم با عنوان «قلمرو حکم شرعی و برایند روش‏شناختی آن» پس از تعیین قلمرو احکام شرعی در گفتار اول، در دو گفتار دیگر برایند روشی آن تحلیل قرار گرفته و به تناسب به اعتبار امارات و حجج در اعتقادیات و بررسی نُه نگاه در این خصوص، اعتبار حجج و امارات ظنی در تفسیر و در سایر علوم انسانی و بررسی پنج نگاه در این خصوص پرداخته و بحث‏های عمیق و ابداعی زیادی مطرح شده است.

فصل سوم با عنوان «ساختار داخلی حکم» در گفتار اول به تفکیک موضوع حکم از متعلق حکم و متعلق متعلق حکم و سپس به بحث از مراتب حکم پرداخته است. در گفتار دوم مبنای مهم و کارگشای خطابات قانونیه که بحثی مترتب بر مراتب حکم است، مطرح و ضمن تبیین اصل مدعا و آثار و کارکردهای مهم اصولی مبنا، به دفاع از مبنا پرداخته و ضمن طرح هشت اشکال مهم، همه آنها مورد نقد قرار گرفته است.

فصل چهارم کتاب با عنوان «مبادی حکم و برایند روش‏شناختی آن» در دو گفتار به تبیین ضرورت و ادله تبعیت احکام از مصالح و مفاسد و تبیین خاستگاه ملاکات احکام پرداخته است و در گفتار سوم توانایی عقل در کشف ملاکات بحث و نقادی شده است.

فصل پنجم به تبع اقتضای مباحث، در شش گفتار تنظیم شد و ظرفیت گفتارهای دیگری را هم داشت که به‌ علت ظرفیت محدود تحقیق از طرح آن صرف ‌نظر شد. گفتار اول بحث از ماهیت حکم حکومتی و برایند روش‏شناختی آن را مورد تحلیل قرار داده است. در گفتار دوم بحث مهم ارشادی و مولوی مطرح شده که حاوی نکات بدیع و مطالب نو فراوانی است؛ تعریف خاص از حکم ارشادی و رد تعاریف رایج، تفکیک میان دو اطلاق ارشادی در اصول فقه، نقد معیارهای مطرح در تمایز ارشادی از مولوی و طرح سنجه مختار و دفاع از آن، از جمله مباحث مطرح در این گفتار است. گفتار سوم عهده‏دار بحث از احکام امضایی و تأسیسی و روش‏های تمییز هر یک از دیگری است. در این گفتار مباحثی چون تعریف حکم امضایی، شرعی‌بودن امضاییات، تفاوت حکم امضایی و حکم ارشادی و پاسخ به شبهه تاریخ‏مندی برخی احکام امضایی مطرح شده است.

گفتار چهارم به بحث از تعریف حکم وضعی، وجه تسمیه آن، دایره احکام وضعی، حقیقت حکم وضعی و روش‏شناسی آن اختصاص یافته است. در گفتار پنجم بحث احکام ظاهری و واقعی مطرح و راه‏های برون‌رفت از اشکالات اجتماع حکم ظاهری و واقعی مورد تحلیل قرار گرفته است.

سرانجام، تعبدی و توصلی تقسیم دیگری از حکم است؛ البته در واجبات و مستحبات، که گفتار ششم عهده‏دار تبیین حقیقت و روش‏شناسی آن است.

در پایان شایان ذکر است برخی مطالب کتاب، به‌خصوص در بعضی گفتارهای اولیه را مدیون تلمّذ هشت‌ساله در محضر درس فلسفه اصول استاد گرانقدرم حضرت آیت‏الله صادق آملی لاریجانی هستم و چون غیر از مکتوبات خودم و جزوه‏های درسی استاد سند دیگری موجود نبود، ناچار به استناد به همان جزوه درسی با بیان شماره جلسه اکتفا کردم. مطالبی که از استاد بیان کرده اما نقد نکرده‏ام، مورد اعتقاد خودم نیز هست. با پوزش از محضر استاد، امیدوارم رعایت امانت کرده باشم.

 

گفتنی است کتاب “روش شناسی حکم ” اثر حجت الاسلام والمسلمین محمد عرب صالحی، با قیمت  25000  تومان در اختیار مخاطبان قرار گرفته است.

علاقمندان جهت کسب اطلاعات تکمیلی و تهیه کتاب میتوانند به نشانی www.poiict.orgمراجعه کنند