در بهشت آیا قانون و مقررات و حلال و حرام و اطاعت و تخلف هم وجود دارد؟

برای بهشتیان غرفه‌هایی است که نهرها از زیر آن روان است؛ امیرالمؤمنین(ع) از پیامبر اکرم(ص) پرسید این غرفه‌ها از چه بنا شده است؟ رسول خدا(ص) فرمود: این غرفه‌ها را حق‌تعالی از درّ و یاقوت ساخته، سقف‌های آن‌ها از طلاست و با نقره به هم متصل و مستحکم گشته است. فرش‌های آن بالا آمده و برخی روی برخی افتاده است. لایه‌های این فرش‌ها از مشک، عنبر و کافور است. وقتی مؤمن به جایگاه‌هایش در بهشت وارد گردد تاج کرامت و بزرگی بر سر او گذاشته می‌شود، لباس‌های طلا و نقره بافت پوشیده و درّ و یاقوت زینت‌بخش تاج او خواهد بود… متن شیرینی که خواندید برگرفته از کتاب «زندگی در بهشت» جدیدترین اثر حجت الاسلام والمسلمین شاکرین عضو هیت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی بود. فرصتی دست داده است تا به بهانه ایام ماه مبارک رمضان در یادداشت هایی با این کتاب ارزشمند بیشتر آشنا شویم...

یادداشت هشتم
در بهشت آیا قانون و مقررات و حلال و حرام و اطاعت و تخلف هم وجود دارد؟

نوشتاری از حجت الاسلام والمسلمین حمیدرضا شاکرین عضو هیات علمی گروه منطق فهم دین پژوهشگاه برگرفته از کتاب ارزشمند «زندگی در بهشت»

نظام آخرت برخلاف این دنیا نظام اعتباری نیست و لاجرم در آن قوانین وضعی راه ندارد. توضیح اینکه قوانین و مقررات جاری در نظام این‌جهانی اقسامی دارد که اهم آنها عبارت است از:

الف. احکام و تکالیف عبادی مانند نماز، روزه و…

  • احکام و قوانین تنظیم کننده مناسبات انسانی مانند حقوق خصوصی و عمومی، قوانین اقتصادی و…
  • قوانین ناظر به حفظ محیط زیست
  • قوانین مربوط به حفظ سلامت شخص

هیچ‌یک از موارد یاد شده در بهشت راه ندارد، توضیح اینکه:

  1. دستورات و احکام عبادی منتفی است زیرا قرآن بهشت را سرای ابدی پاداش خوانده، می­‌فرماید: «اينان اهل بهشت‌‏اند كه به پاداش اعمال شايسته‏‌اى كه همواره انجام مى‏‌دادند، در آن جاودانه‌‏اند. »[1] به عبارت دیگر بهشت محل استقرار در شده‌­ها و دریافت نتیجه کردارها است؛ نه خود نیاز به عملی دارد و نه مقدمه جهان دیگری است که برای آن عملی صورت گیرد. امیرمومنان(ع) نیز در این باره فرمود: « امروز روز عمل است، نه روز حساب و فردا روز حساب است، نه عمل »‏[2]

در روایت است: «هنگامي كه دوستان عليّ بن ابي‏طالب (ع)  وارد بهشت شدند به خداوند عرض مي‏‌كنند: بارخدايا! به ما اذن سجده شكر عطا كن. پروردگار متعال در پاسخ مي‏‌فرمايد: من از شما زحمت عبادت را برداشتم و بدن‏‌هايتان را راحت كردم. چقدر به بدن‌‏هايتان زحمت داديد و به صورت‏‌هايتان به خاطر من تعب و رنج وارد ساختيد. هم اكنون به جانب سرور و رحمت من آمده‌‏ايد.»[3]

در عین حال چنان‌که پیشتر گذشت در بهشت تکالیف عبادی نیست، اما ثنای پروردگار از روی شوق رغبت وجود دارد.[4]

  1. قوانین ناظر به حوزه مناسبات انسانی عمدتا برای تنظیم و پیش‌برد امور و عمدتا مشتمل بر تقسیم کار، وظایف و مسئولیت‌ها و تعیین حقوق است. نیاز به این مساله در این جهان عمدتا به این دلیل است که: (1) انسان دارای زیست اجتماعی و سرنوشت مشترک است. (2) این جهان دارای یکسری محدودیت‌ها است و تزاحم در تامین خواسته­‌های سیری ناپذیر برخی انسانها وجود دارد. (3) در مواردی بین انسانها خودخواهی، حق کشی، کینه ورزی و آسیب رسانی رخ می‌­نماید.

در بهشت اما هیچیک از موارد فوق راه ندارد، زیرا: (1)ا چنانکه گذشت زندگی در آنجا در عین جمعی بودن فردی است. (2) در آن جهان هیچگونه محدودیت و تزاحم و تمانع وجود ندارد. (3) ساختار تکوینی بهشت به‌­گونه‌­ای است که در آن هیچگونه حق کشی، کینه ورزی و آسیب رسانی وجود ندارد و پیشتر گذشت که بهشت بر بنیاد صلح و صفا، صميميّت، بزرگواري و محبّت بنا نهاده شده است.[5] بنابراین نه تنها در آن حاجت به قوانین و دستگاه‌های اجرایی و انتظامی و قضایی برای الزام افراد و کیفر مجرمان وجود ندارد، بلکه حتی آموزش و فرهنگ­سازی نیز در آن مورد نیاز نیست.

  1. قوانین ناظر به حفظ محیط زیست نیز در بهشت لازم نیست. وجود چنین قوانینی در این جهان ناشی از پاره­ای محدودیت‌ها و سازوکارهای مناسب این‌جهانی در طبیعت و در مقابل آسیب­‌رسانی پاره‌­ای بهره‌­برداری‌ها از طبیعت و گونه‌­های برخورد با آن است. درحالیکه نظام بهشت با این جهان تفاوت جدی دارد. یعنی: (1) در بهشت هیچ محدودیتی نیست و هر چه شخص طلب کند پاسخگو است و با مصرف نعمت‌های آن چیزی تمام نشده و پایان نمی­‌پذیرد تا نگران آینده و نسل‌های پسین باشیم. (2) نظام آن جهان چنان تنظیم شده که هیچ‌گونه بهره‌­برداری از آن به بخش دیگر یا به کلیت آن نظام آسیبی وارد نمی‌­سازد. در آنجا نه مشکل گازهای گلخانه‌­ای وجود دارد، نه گرم شدن کره زمین، نه برهم خوردن اکوسیستم، نه انقراض گونه‌­های نباتی و جانوری و نه غیر آن.
  2. قوانین مربوط به حفظ سلامت شخص نیز در آنجا مورد نیاز نیست. راز وجود چنین دستورالعمل‌ها و مقرراتی ناشی از اموری است از جمله: (1) زیان­‌بار بودن پاره­ای مواد این‌جهانی برای جسم، روان و روح انسان مانند سموم مهلک، مشروبات الکلی و … (2) زیان بار بودن برخی از گونه‌­های استفاده از مواهب طبیعی مانند پرخوری و امثال آن.

در بهشت اما هیچ­‌یک از دو مشکل فوق وجود ندارد: (1) در آنجا هیچ چیز اصالتا برای انسان مضر نیست و از همین رو بهشت (دارالسلام) یعنی جایگاه سلامت کامل خوانده شده است.

قرآن مجيد نیز به عنوان نمونه وقتی از شراب‏‌هاي بهشتي سخن می­‌گوید، می­فرماید: «با جامي از باده ناب پيرامون‌شان به گردش درمي‌‏آيند، باده‏اي سخت سپيد كه نوشندگان را لذّتي خاص مي‏‌دهد. نه در آن فساد عقل است و نه ايشان از آن به بدمستي و فرسودگي مي‏‌افتند.»[6] (2) نه گونه‌­های خاصی از استفاده و بهره‌­وری از نعیم بهشتی زیان آفرین است. در آنجا هراندازه از نعمتی استفاده شود زیانی در پی ندارد و به عبارت دیگر اگر زیانی در گونه­ای از بهره­‌برداری‌ها قابل تصور باشد هیچگونه تمایل و گرایشی برای آنگونه استفاده در احدی نیست. بنابراین بین تمایلات انسان و اثر مفید و مثبت نعمت‌های بهشتی رابطه تکوینی برقرار است و از همین رو هیچ نیازی به وضع قانون و مقررات، آموزش و فرهنگ‌سازی و نیز نیاز به درمان، پزشک و دارو در بهشت نیست.

از آنچه گذشت روشن می­‌شود که قوانین حاکم بر بهشت همه قوانین تکوینی هستند و قانون وضعی و قراردادی در آن معنا ندارد.

 

[1] سوره أحقاف، آیه 14 ( أُولئِكَ أَصْحابُ الْجَنَّةِ خالِدينَ فيها جَزاءً بِما كانُوا يَعْمَلُونَ)

[2] (فَإِنَّ الْيَوْمَ عَمَلٌ وَ لَا حِسَابَ‏ وَ إِنَّ غَداً حِسَابٌ وَ لَا عَمَل) كلينى، محمد بن يعقوب بن اسحاق، الكافي (ط – الإسلامية)، 8جلد، ج‏8 ؛ ص58، دار الكتب الإسلامية – تهران، چاپ: چهارم، 1407 ق.

[3] نورالثقلين، ج 4، ص 367، ح 104.

[4] ر.ک. پرسش 10.

[5] سوره حجر، آیه 47 ( وَ نَزَعْنا ما في‏ صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ إِخْواناً عَلى‏ سُرُرٍ مُتَقابِلينَ)

[6] سوره صافّات، آيات 45 ـ 47.

مطلب قبلیممنوع بودن یأس از رحمت خدا حتی در جهنم
مطلب بعدیتحدی قرآن در عرصه های مختلف تا ابد ادامه دارد