میزگرد بررسی بایدها و نبایدهای قالب فانتزی در رمان

به گزارش اداره روابط عمومی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، به همت گروه ادب و هنر مرکز پژوهش‌های جوان وابسته به پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی میزگردی با عنوان “بی زمانی و بی مکانی در داستان بایدها و نبایدهای قالب فانتزی در رمان”، با حضور دکتر محمد حنیف، استاد قاسمعلی فراست، میر شمس الدین فلاح هاشمی و محمد حسن شاهنگی  مدیر گروه ادب و هنر این مرکز روز شنبه مورخ 13 آبان‌ماه جاری برگزار شد.

در ابتدای این میزگرد دکتر محمد حنیف پژوهشگر ادبیات داستانی ضمن بیان این موضوع که مخاطب جوان امروز به شدت علاقمند فضای فانتزی در کارهای داستانی است، گفت: برخلاف تصور اولیه قالب فانتزی می‌تواند بر کارکردهای آموزشی– تربیتی یک رمان بی‌افزاید و این تلقی که فانتزی صرفا یک تفنن در رمان ایجاد می‌کند، تصور درستی نیست.

وی در بخش دیگری از صحبت‌های خود بیان داشت: تعلیق اساس کار داستان‌های فانتزی است. اگر مجموعه‌های موفقی مثل هری پاتر یک نمونه شاخص در فانتزی قلمداد می‌شوند، به این دلیل است که تعلیق‌های مناسب و مطلوبی در آن وجود دارد. رمان‌های ایرانی که متمایل به فانتزی شده‌اند، علاقه زیادی به سمت استفاده از نماد و سمبل دارند به عبارت دیگر رمان‌های وطنی، فانتزی را با سبک داستان نویسی سمبولیک ادغام می‌کنند که این اتفاق موافقان و مخالفان جدی خاص خود را دارد. به هرحال به نظر می‌رسد باید در این زمینه حد اعتدال رعایت شود و آش زیاد شور نشود. البته رمان نویسان کمی در ایران وجود دارند که حاضرند مصایب و سختی‌های فانتزی نویسی را تحمل کرده و گام به این وادی بگذارند اما همان‌هایی که فانتزی نویسی را تجربه کرده‌اند به این باور رسیده‌اند که تارسیدن به نقطه مطلوب راه درازی باقی است.

استاد قاسمعلی فراست منتقد و داستان نویس با بیان اینکه انتقال مضامین به صورت زیر پوستی و غیر مستقیم در فانتزی یک اولویت مهم است، گفت: ما احتیاج به دادن خودآگاهی به رمان خوانان داریم؛ این دغدغه در فانتزی به سهولت انجام می‌شود و محدودیت‌های سایر سبک‌ها و قالب‌ها مثل سبک رئال و یا سوررئال در اینجا مطرح نیست.

فراست به این نکته نیز اشاره نمود که سبک فانتزی در آثار فارسی سن خاصی برای مخاطب تعیین نمی‌کند و به همین دلیل بعضا می‌بینیم که رمان‌های فانتزی میان آدم‌ها با سنین مختلف دست به دست می‌شود. به همین دلیل رمان‌هایی مثل شازده کوچولو میان اقشار مختلف و ملل مختلف جا باز می‌کند. قصه‌های عامیانه نیز معمولا از چنین ویژگی مهمی برخوردار هستند و همه انسان‌ها حتی در سنین بالا با قصه و افسانه ارتباط خوبی برقرار می‌سازند. البته این موضوع درجاهای دیگری غیر از ایران هم وجود دارد اما به نظرم در کشور ما پر رنگ تر است.

فراست در بخش دیگری از این جلسه گفت: رمان قالبی نیست که بتوان به شکل وعظ و نصیحت مطالبی را به مخاطب منتقل نمود، بلکه ظرائف ادبی رمان خصوصا در فضای فانتزی ما را ملزم می‌کند تا به استفاده از فضاسازی‌های خیال انگیز، مخاطب را از واقعیت به تخیل بکشانیم و در بطن این سفر جذاب پیام‌های اخلاقی و انسانی خود را که در بسیاری از موارد بر آمده از وجدان بشری است به او منتقل کنیم. ادبیات فولکلور می‌تواند پتانسیل خوبی برای تولید آثار فانتزی باشند. در ادبیات فولکوریک، قهرمانان اسطوره‌ای حضور دارند و که نماد هویت فرهنگی یک ملت هستند و می‌توانند در قالب رمان‌های فانتزی جان گرفته و زنده شوند و مرام پهلوانی را به خواننده وطنی گوشزد کنند. رستم‌ها و کاوه‌های زیادی در ادبیات فولکوریک و سنتی ما حاضراند که با یک بازپرداخت امروزی به راحتی می‌توانند سر از رمان‌های امروزی در آورند.

در ادامه این میزگرد میر شمس الدین فلاح هاشمی منتقد و داستان نویس با اشاره به این مطلب که رئالیسم جادویی بومی شده، منهای مولفه‌های اوروتیکی است، افزود: فانتزی می‌تواند جذابیت‌های بصری و روایی خاص خود را داشته باشد اما در عین حال به ارزش‌ها و هنجارهای بومی نیز توجه کند. مساله مهم در فانتزی عنصر باورپذیری است. نویسنده‌ای موفق خواهد بود که بتواند این عنصر را به خوبی مورد پردازش قرار دهد و مخاطب با خواندن رمان پا پس نزند. رمز فانتزی نویسان موفق در همه جای دنیا در همین نکته ساده اما مهم نهفته است. لحن دیالوگ‌های رمان‌های فانتزی در غرب عموما کودکانه است؛ این لحن سادگی و صمیمت خاصی دارد که می‌تواند در آثار ایرانی مورد استفاده قرار بگیرد. نکته مهم در این میان ثبات در لحن است؛ یعنی از یک لحن به لحن دیگر تغییری ایجاد نمی‌شود.

محمد حسن شاهنگی در انتهای این جلسه گفت: بی‌زمانی و بی مکانی از جمله شاخص‌های اصلی فانتزی در رمان به حساب می‌آید. اگر بر رمان‌های فانتزی نگاهی بیندازیم خواهیم دید که بخش قابل توجهی از آنها در ناکجاآباد و زمانی نامشخص به وقوع می‌پیوندند به همین دلیل عمدتا نویسندگان، خوانندگان جهانی را مد نظر قرار می‌دهند و از توصیفات فیزیکی کاراکترهای خود بسته به یک موقعیت جغرافیایی طفره می‌روند. این رویکرد در رئالیسم جادویی نیز دنبال می‌شود و از این حیث فانتزی با رئالیسم جادویی اشتراکاتی دارد.

شاهنگی با اشاره به اپیزودیک بودن بسیاری از رمان‌های فانتزی در غرب گفت: تکه تکه بودن آثار فانتزی از خسته شدن خواننده جلوگیری می‌کند و این ویژگی شکلی و ساختاری در رمان‌های فانتزی بر جذب مخاطب بی‌تاثیر نیست. بر اساس آمارهای موجود اقبال به آثار و قالب‌های داستانی کوتاه و خوشخوان مثل داستانک و داستان‌های کوتاه روز به روز بیشتر می‌شود. فانتزی ضمن تحفظ بر قالب بلند داستانی می‌تواند از سر رفتن حوصله مخاطب جلوگیری کند و تا پایان او را با خود همراه سازد.

 

مطلب قبلیکتاب قاعده الواحد از دیدگاه متکلمان منتشر شد
مطلب بعدینشست تخصصی فلسفه عرفان

20 دیدگاه‌ها

  1. Hello There. I found your blog using msn. This is a very well written article. I will be sure to bookmark it and come back to read more of your helpful information. Thank you for the post. I’ll definitely return.

  2. You can certainly see your enthusiasm in the work you write. The arena hopes for more passionate writers like you who aren’t afraid to say how they believe. Always follow your heart.

  3. Hi my loved one! I want to say that this post is amazing, nice written and include almost all significant infos. I would like to peer more posts like this .

  4. Can I simply say what a reduction to find somebody who truly is aware of what theyre speaking about on the internet. You definitely know easy methods to bring an issue to gentle and make it important. More folks need to read this and understand this side of the story. I cant imagine youre no more common since you definitely have the gift.

  5. It?¦s really a nice and useful piece of info. I?¦m happy that you simply shared this useful info with us. Please keep us up to date like this. Thanks for sharing.

  6. Wow, superb blog layout! How long have you been blogging for? you make blogging look easy. The overall look of your website is magnificent, let alone the content!

  7. Youre so cool! I dont suppose Ive read something like this before. So good to seek out someone with some authentic ideas on this subject. realy thanks for beginning this up. this web site is something that’s wanted on the web, someone with a bit originality. helpful job for bringing something new to the web!

  8. I’ve been absent for a while, but now I remember why I used to love this site. Thank you, I’ll try and check back more often. How frequently you update your website?

  9. Definitely believe that which you stated. Your favorite reason seemed to be on the internet the easiest thing to be aware of. I say to you, I certainly get irked while people consider worries that they plainly don’t know about. You managed to hit the nail upon the top and defined out the whole thing without having side-effects , people could take a signal. Will probably be back to get more. Thanks

  10. I must express my appreciation to this writer for bailing me out of such a scenario. Just after scouting throughout the world-wide-web and meeting concepts that were not beneficial, I believed my entire life was gone. Existing without the presence of approaches to the problems you’ve fixed through your report is a critical case, and ones that might have in a negative way affected my entire career if I hadn’t discovered the website. Your knowledge and kindness in handling the whole thing was crucial. I’m not sure what I would have done if I hadn’t come upon such a solution like this. I’m able to at this time look forward to my future. Thank you very much for your skilled and amazing guide. I won’t be reluctant to propose your web sites to any person who would like tips about this issue.

  11. Youre so cool! I dont suppose Ive learn anything like this before. So good to find any individual with some authentic ideas on this subject. realy thank you for beginning this up. this web site is something that is needed on the net, someone with just a little originality. useful job for bringing one thing new to the internet!

  12. I’m not that much of a internet reader to be honest but your sites really nice, keep it up! I’ll go ahead and bookmark your site to come back in the future. All the best

  13. An impressive share, I just given this onto a colleague who was doing a little analysis on this. And he in fact bought me breakfast because I found it for him.. smile. So let me reword that: Thnx for the treat! But yeah Thnkx for spending the time to discuss this, I feel strongly about it and love reading more on this topic. If possible, as you become expertise, would you mind updating your blog with more details? It is highly helpful for me. Big thumb up for this blog post!

  14. Great awesome issues here. I am very glad to see your post. Thank you a lot and i am taking a look forward to contact you. Will you kindly drop me a mail?

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید