فاطمه معصومه(س)، شفیعه اهل بیت(ع)

به گزارش اداره روابط عمومی و اطلاع رسانی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، به مناسبت 23 ربیع الاول سالروز ورود پرخیر و برکت کریمه اهل بیت حضرت فاطمه معصومه(س) به شهر مقدس قم دکتر محمد عابدی عضو هیات علمی گروه قرآن پژوهی پژوهشگاه طی یادداشتی به بررسی ابعاد شخصیتی این بانوی بزرگ جهان اسلام پرداخت. این یادداشت در ادامه از منظرتان خواهد گذشت:

فاطمه معصومه(س)، در اولین روز ذیقعده سال 173 (هـ.ق) به فاصله 25 سال از تولد برادرش امام رضا(ع) در شهر مدینه چشم به جهان گشود.[1]
مادرش نجمه، چنان شخصیت کمال یافته ای داشت که حمیده خاتون (مادر امام کاظم((ع))) درباره اش می فرمود: «هرگز بهتر از او ندیده ام.»
این مولود[2] پاک در دهمین بهار از عمر خود با شهادت پدر بزرگوارش حضرت امام کاظم(ع) در زندان هارون رو به رو شد و از آن پس مانند دیگر اعضای خاندان موسوی تحت هدایت و سرپرستی امام رضا(ع) قرار گرفت، تا آنکه این امام بزرگوار در پی توطئه مإمون ناچار شد راهی خراسان شود و در روز پنجم یا ششم رمضان 200 (هـ.ق) عنوان ولایتعهدی تحمیلی را بپذیرد.
یک سال بعد از این رویداد بود که فاطمه معصومه(س) به قصد دیدار برادر راهی خراسان شد.[3] البته تعدادی از برادران حضرت معصومه(س) (فضل، جعفر، هادی، قاسم، زید) و تعدادی از برادرزاده ها و… نیز با وی همسفر شدند. این بانوی گرانقدر در ساوه مریض یا مسموم[4] شد و به توصیه خود، در 23 ربیع الاول سال 201 (هـ.ق) به شهر قم منتقل گردید.[5] فاطمه معصومه(س) مدت 17 روز در خانه ((موسی بن خزرج)) ماند و تمام این مدت را به عبادت گذراند و سرانجام در دهم ربیع الثانی 201 (هـ. ق) از این سرای فانی به خانه باقی رحلت کرد.[6] پیکر مطهر حضرت معصومه(س) توسط امام هشتم و نهم در قم به خاک سپرده شد.[7]
فاطمه معصومه(س) هرچند عمری کوتاه داشت، اما در همین دوره مختصر توانست به مقامات عالی در علم و معنویت دست یابد، چنان که با عناوینی چون معصومه[8]، کریمه[9]، عالمه[10]، محدثه، طاهره، بره، تقیه، عابده، مقدامه (پیشگام)، رضیه، سیده، حمیده، رشیده، نقیه، مرضیه، صدیقه و…[11] شناخته می شود.

اما یکی دیگر از این مراتب کمال که حضرت بدان دست یافت ، مقام و مرتبه ((شفاعت))[12] است که آن بانوی گرانقدر خاندان موسوی، بر اثر عبادات و تهذیب نفس به آن دست یافت. موضوع شفاعت حضرت فاطمه معصومه(س) از سه جنبه قابل طرح و اثبات باشد:
1ـ در روایات به مقام شفاعت اهل بیت(ع) تإکید شده است و بدیهی است حضرت فاطمه معصومه(س) که خواهر امام رضا(ع) (از طرف پدر و مادر) می باشد، جزو این خاندان است پس مقام شفاعت وی قابل انکار یا تردید نخواهد بود.
2ـ روایاتی پیرامون شفاعت مومنان نیز خواندیم و چه مصداقی برای مومن و مومنه می توان شایسته تر از بانوان اهل بیت، مثل فاطمه معصومه(س) برشمرد.
«لایزال المومن یشفع حتی یشفع فی جیرانه و خلطائه و معارفه»[42] مومن پیوسته شفاعت می کند، حتی درباره همسایگان و معاشران و آشنایانش.
3ـ سومین جنبه، مربوط به روایاتی است که در خصوص حضرت فاطمه معصومه(س) از اهل بیت(ع) نقل شده است، و البته خود این روایات چند دسته اند:

تصریح به مقام شفاعت

در برخی از روایات وارده، به شفیع بودن آن حضرت، تصریح شده است، مانند روایات زیر:
1- امام رضا(ع) به ((سعد اشعری)) فرمود: ای سعد چون به نزد آن حضرت (قبر فاطمه معصومه(س)) رفتی رو به قبله بایست؛ سی و چهار مرتبه الله اکبر، سی و سه مرتبه سبحان الله، سی و سه مرتبه الحمدلله بگو، آن گاه بگو…
«اتقرب الی الله بحبکم والبرائه من إعدائکم والتسلیم الی الله… یا فاطمه اشفعی لی فی الجنه فان لک عندالله شإنا من الشإن.»[43]
در این زیارت نامه که امام رضا(ع) به سعد توصیه می کند ابتدا با شفاعت خواستن عملی زائر رو به رو هستیم. زائر با استفاده از ابراز دوست داشتن اهل بیت و دشمنی با دشمنان آن ها و تسلیم به خدا، خود را با آنان همرنگ و همراه می سازد و همگام نشان می دهد و بعد اعلام می کند به وسیله این اعمال نسبت به شما، می خواهم به خدا نزدیک شوم.
آنگاه به طور ویژه از فاطمه معصومه(س) نزد خدا شفاعت می خواهد و در مرحله سوم دلیل این که این بانو را برای شفاعت برگزیده بیان می دارد: «فان لک عندالله شإنا من الشإن». زیرا تو نزد خدا منزلت والایی داری.

2ـ امام صادق(ع) فرمود: «إلا ان لله تعالی حرما و هو مکه، الا ان لرسول الله حرما و هو المدینه؛ إلا ان لامیرالمومنین حرما و هوالکوفه؛ إلا ان حرمی و حرم ولدی بعدی قم؛ الا ان قم کوفتنا الصغیره، إلا ان للجنه ثمانیه إبواب، ثلاث منها الی قم، تقبض فیها امرإه هی من ولدی و اسمها فاطمه بنت موسی بن جعفر، تدخل بشفاعتها شیعتنا الجنه باجمعهم.»[44]

بدانید که برای خداوند متعال حرمی است و آن مکه است، بدانید برای رسول خدا حرمی است و آن مدینه است، بدانید امیرمومنان حرمی دارد که کوفه است؛ بدانید حرم من و حرم فرزندان بعد من قم است. بدانید قم کوفه کوچک ما است؛ بدانید بهشت هشت در دارد که سه در آن به سوی قم است بانویی از فرزندانم که اسمش فاطمه دختر موسی بن جعفر است در آن وفات می یابد به وسیله شفاعت او همه شیعیان ما وارد بهشت می شوند.
گروه دوم یا موید این مقام، مربوط به روایاتی است که بهشت را در مقابل زیارت فاطمه معصومه(س) معین کرده اند مانند این روایات: شیخ صدوق با سند صحیح از امام رضا(ع) نقل کرده است که: «من زارها فله الجنة»[45] هر کس او را زیارت کند، بهشت برای اوست.
محمد بن قولویه در کامل الزیارات از امام جواد(ع) نقل کرد: «من زار عمتی بقم فله الجنة»[46] هر کسی عمه ام را در قم زیارت کند، بهشت برای اوست.
علامه مجلسی از امام رضا(ع) نقل می کند: «من زارها عارفا بحقها فله الجنة»[47] هر کس زیارت کند او را در حالی که عارف به حق او باشد، پس بهشت برای اوست.

گستره شفاعت
به طور قطع، میزان کمال نفس و عزت هر شخص نزد خداوند، در گستره مقام شفاعت وی دخیل است. از این رو می بینیم، برخی تنها برای خانواده خود، عده ای برای تعدادی معدود، گروهی برای شیعیان و در نهایت رسول اکرم شفیع برای همه است. درباره مومنان خواندیم که: «لایزال المومن یشفع حتی یشفع فی جیرانه و خلطائه و معارفه»[48] مومن پیوسته شفاعت می کند تا آن که حتی درباره همسایگان و معاشران و آشنایانش هم شفاعت می کند.
درباره پیامبر می خوانیم: «انی لارجوا ان اشفع یوم القیامه عدد ما علی الارض من شجره و مدره»[49] من امید دارم که به عدد درختان و کلوخ هایی که در روی زمین است، از افراد شفاعت کنم.
نکته جالب این است که در بین بانوان بعد از فاطمه زهرا(س) کسی مانند فاطمه معصومه(س) این مقام را ندارد.[50] مقام حضرت فاطمه معصومه چنان والاست که امام صادق فرمود: «تدخل بشفاعتها شیعتنا الجنه باجمعهم.»

پی نوشت ها:
[1] مستدرک سفینه البحار، ج8، ص257، وسیله المعصومیه، ص65.
[2] عیون اخبار الرضا، ج1، ص14.
[3] منتهی الامال، ج2، ص273.
[4] الحیاه السیاسیه للامام الرضا، ص428.
[5] العوالم، ج21، ص328.
[6] بحارالانوار، ج48، ص290.
[7] بحارالانوار، ج48، ص290، تاریخ قم، ص213.
[8] زادالمعانی، حاشیه، ص468، ناسخ التواریخ، زندگی امام کاظم ج13، ص68.
[9] کریمه اهل بیت، ص45 ـ 43.
[10] همان، ص171 به نقل از کشف اللئالی.
[11] انوار المشعشعین، ص211 ـ 210، زبده التصانیف، ص499، اعلام النسإ المومنات، ص577.
[12] بحارالانوار، ج102، ص266، سفینه البحار، ج2، ص376.
[42] بحارالانوار، ج8، ص44.
[43] بحارالانوار، ج102، ص266.
[44] بحارالانوار، ج60، ص228، جامع احادیث الشیعه، ج12، ص617، این خبر حدود 45 سال قبل از تولد آن حضرت نقل شده است. آرامگاههای خاندان پاک پیامبر، ص314.
[45] عیون اخبار الرضا، ج2، ص271، ثواب الاعمال، ص98
[46] کامل الزیارات، ص324.
[47] بحارالانوار، ج102، ص؛265 جامع احادیث الشیعه، ج12، ص617.
[48] بحارالانوار، ج8، ص44.
[49] مسند احمد حنبل، ج5، ص347.
[50] امالی صدوق 291، بحارالانوار، ج8، ص51.
[51] کریمه اهل بیت، ص60

21 دیدگاه‌ها

  1. There are some interesting points in time in this article but I don’t know if I see all of them heart to heart. There’s some validity but I will take maintain opinion till I look into it further. Good article , thanks and we want more! Added to FeedBurner as properly

  2. I wanted to send you a bit of note to help thank you so much yet again considering the pleasant thoughts you have discussed above. This is certainly remarkably open-handed of you to grant freely all a lot of folks would’ve distributed for an e book to help with making some profit on their own, and in particular now that you could have tried it if you ever considered necessary. These pointers in addition served like the fantastic way to be sure that most people have the same dreams just as my own to see lots more when it comes to this issue. Certainly there are thousands of more enjoyable occasions up front for individuals that view your site.

  3. With havin so much content and articles do you ever run into any issues of plagorism or copyright infringement? My blog has a lot of completely unique content I’ve either authored myself or outsourced but it seems a lot of it is popping it up all over the internet without my agreement. Do you know any methods to help protect against content from being stolen? I’d truly appreciate it.

  4. Somebody essentially help to make seriously posts I would state. This is the very first time I frequented your web page and thus far? I surprised with the research you made to create this particular publish extraordinary. Excellent job!

  5. What’s Going down i’m new to this, I stumbled upon this I have discovered It absolutely helpful and it has aided me out loads. I am hoping to contribute & help other customers like its helped me. Good job.

  6. I’m not sure where you’re getting your info, but great topic. I needs to spend some time learning much more or understanding more. Thanks for great information I was looking for this info for my mission.

  7. Good – I should certainly pronounce, impressed with your web site. I had no trouble navigating through all tabs as well as related info ended up being truly simple to do to access. I recently found what I hoped for before you know it at all. Reasonably unusual. Is likely to appreciate it for those who add forums or something, web site theme . a tones way for your customer to communicate. Nice task..

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید