برنامهنگاری، سنگبنای مدیریت اثربخش پژوهشگاه
نوشتاری از شهاب ارجمند مدیر نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
مقدمه: وحدت رویه، شرط تحقق مأموریت
در سازمانهای دانشمحور، تدوین سند راهبردی که همزمان دارای شفافیت، قابلیت سنجش و اجرایی بودن باشد، یک ضرورت راهبردی است. «ضوابط تنظیم و اجرای برنامه و بودجه سال ۱۴۰۵ پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی» تنها یک مجموعه دستورالعمل اداری نیست، بلکه سند هماهنگی سازمانی است که مسیر حرکت همه واحدهای پژوهشی و پشتیبانی را در چارچوب مأموریتهای کلان پژوهشگاه مشخص میسازد. این یادداشت در پی تحلیل جایگاه و اهمیت این سند از دیدگاه مدیریت برنامهریزی، نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت است.
این یادداشت در آستانه تنظیم برنامه سال ۱۴۰۵ و در مرحله طراحی برنامههای سالانه نگاشته شده تا اهمیت پایبندی به احکام برنامه را به عنوان محور وحدتبخش فعالیتها یادآوری نماید.
جایگاه بنیادین احکام برنامه در چرخه مدیریت پژوهشی
۱. پل ارتباطی بین سیاست و عمل: اسناد کلان مانند چشمانداز و نقشه راه تنها زمانی محقق میشوند که به برنامههای عملیاتی دارای زمانبندی دقیق و سازوکار تأمین منابع تبدیل گردند. احکام برنامه این پیوند حیاتی را برقرار میسازد.
۲. ایجاد زبان مشترک بین صف و ستاد: ماهیت متفاوت فعالیتهای علمی (تولید دانش) و کارهای پشتیبانی (تسهیل فرایندها)، نیازمند چارچوب یکسان برای تعیین اولویتها، شاخصها و مسئولیتپذیری است. احکام برنامه این چارچوب را پدید میآورد.
۳. شفافیت به مثابه زیربنای نظارت: تعریف روشن مسئولیتها، منابع و زمانبندی، پایه هر نظام قابل نظارت و قابل ارزیابی است. این شفافیت، امکان پاسخگویی متقابل را ایجاد میکند.
- ۴. تکمیل چرخه مدیریت کیفیت فراگیر:برنامهریزی نخستین گام در چرخه «برنامهریزی–اجرا–کنترل–بهبود» است. احکام برنامه،مبنای عینی برای اندازهگیری عملکرد و پیشرفت مستمر فراهم میکند.
در پرتو این چارچوب مدیریتی، سامانه جامع برنامهنگاری به عنوان ابزار تحقق این اهداف جایگاه ویژهای مییابد.
سامانه جامع برنامهنگاری و پیشرفت نگاری(سماپ): زیرساخت تحول دیجیتال در مدیریت پژوهش
تکمیل و گسترش سامانه جامع برنامهنگاری و پیشرفتنگاری (بند ۲۰ راهبردها) نه یک ابزار جنبی، بلکه ستون اصلی تحول در سال آتی به شمار میرود. اهمیت آن در پنج محور بنیادی قابل بررسی است:
- یکپارچهسازی دیجیتال فرایندها:این سامانه دوره برنامهریزیهای جداگانه و گزارشدهیهای ناهمگون را به پایان میبرد و پایگاه داده یکپارچه از همه فعالیتهای پژوهشی و پشتیبانی ایجاد مینماید.
- نظارت بیدرنگ و مبتنی بر داده:قابلیت پیشرفتنگاری امکان مشاهده آنی عملکرد، شناسایی گلوگاهها و اتخاذ تصمیمهای اصلاحی بهموقع را فراهم میسازد.
- شفافیت اطلاعاتی و کاهش نابرابری دانشی:دسترسی سطوح مختلف مدیریتی به دادههای واقعی، تصمیمگیری مشارکتی و اعتماد سازمانی را تقویت مینماید.
- ارزیابی عینی و مبتنی بر شواهد:دادههای کمّی و کیفی ثبتشده، مبنای ارزیابی بیطرفانه عملکرد افراد و واحدها بر پایه «برنامه-کارنامه» خواهد بود.
- پشتیبانی از حکمرانی مبتنی بر داده:داشبوردهای مدیریتی، امکان تحلیل روندها، پیشبینی نیازها و تخصیص هوشمند منابع را به مدیران ارشد میدهد.
بدون بهرهبرداری کامل از این سامانه، دستیابی به اهدافی مانند نظام ارزشیابی کارآمد، توسعه منابع مالی و ارتقای سرمایه انسانی ممکن نخواهد بود. استقرار کامل این سامانه نه تنها یک دستاورد فنی، بلکه نشانگر بلوغ نظام مدیریت پژوهشی در پژوهشگاه خواهد بود.
سخن پایانی: برنامهنگاری، میثاق عملیسازی مأموریت تمدنی
ضوابط برنامه سال ۱۴۰۵ پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، سند مسئولیتپذیری جمعی در برابر مأموریت تولید علم سودمند و اندیشه اثرگذار است. تمرکز بر اولویتهای کلان—به ویژه راهاندازی کامل سامانه برنامهنگاری و پیشرفت نگاری—پیشنیاز محقق شدن این مأموریت است.
مدیریت برنامهریزی، نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت، با بهرهگیری از توانمندی این سامانه و ضمن تقدیر از زحمات مدیریت برنامهنگاری و ارزیابی پژوهشی و آموزشی در طراحی و استقرار سامانه سماپ، پایش مستمر اجرای احکام برنامه و ارائه بازخوردهای اصلاحی به واحدها را تضمین خواهد نمود.
