انحصار گرایی دینی عامل خشونت

انحصار گرایی دینی عامل خشونت

نوشتاری برگرفته از کتاب«پاسخ به شبهات کلامی، دفتر دوم: دين و نبوت»، به قلم حجت الاسلام و المسلمین محمدحسن قدردان قراملکی عضو هیأت علمی گروه کلام اسلامی و الهیات جدید پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

شبهه:

از شبهات معروف مخالفان اسلام اين است كه اسلام آيين خشونت، جنگ و جهاد است. ديگر انسان‌ها را كافر به شمار آورده و مدعي است كه آنان يا بايد به اسلام گرويده و يا كشته شوند. اين نگاه خود بستر جنگ و خشونت است.

پاسخ:

اسلام تنها در حوزه دین خود را حق انحصاری می‌داند، اما در عین حال، پلورالیسم اجتماعی و رفتاری را می‌پذیرد. به این معنا که به شهروندان غیرمسلمان اجازه می‌دهد با پذیرش حکومت اسلامی و قوانین آن، به زندگی اجتماعی و دینی خود ادامه دهند. نگاه قرآن به مسلمانان و غیرمسلمانان متفاوت است، اما این تفاوت به معنای نگاه تحقیرآمیز یا خصمانه نیست. اسلام انسان غیرمسلمان را به عنوان آفریده خدا و دارای کرامت ذاتی می‌شناسد و او را عضو خانواده بزرگ بشریت می‌داند. آیاتی همچون: «وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ» (ما فرزندان آدم را گرامی داشتیم) بر کرامت ذاتی انسان تأکید می‌کنند. همچنین قرآن به مسلمانان دستور می‌دهد با همه مردم به نیکی سخن بگویند: «قولوا للناس حسناً» (با مردم به نیکی سخن بگویید) و در داوری میان مردم، عدالت را رعایت کنند: «وَإِذا حَکمْتُم بَینَ النَّاسِ أَن تَحْکمُوا بِالْعَدلِ» (هنگام داوری میان مردم به عدالت حکم کنید).

همچنین آیات دیگری وجود دارد که بر امکان ایجاد دوستی و صلح با غیرمسلمانان دلالت می‌کنند: (امید است خدا میان شما و کسانی از آنان که با شما دشمنی کرده‌اند، دوستی برقرار کند). قرآن درباره غیرمسلمانانی که با مسلمانان نجنگیده و آنان را آواره نکرده‌اند، نه تنها از نیکی و رعایت عدالت نسبت به آنان نهی نمی‌کند، بلکه بر آن تأکید می‌ورزد: (خدا شما را از نیکی و عدالت ورزیدن به کسانی که با شما در دین نجنگیده‌اند، باز نمی‌دارد).

همچنین درباره کفاری که به جنگ با اسلام برخاسته‌اند، قرآن در صورت تمایل آنان به صلح واقعی، به مسلمانان دستور می‌دهد پاسخ مثبت دهند: (اگر کناره گرفتند و با شما نجنگیدند و پیشنهاد صلح دادند، خدا برای شما راهی علیه آنان قرار نداده است).

 ۱. کرامت ذاتی انسان در روایات

پیامبر اسلام(ص) همه انسان‌ها را بدون توجه به عقیده و دین، آفریده‌های یکسان خدا می‌داند و تنها معیار برتری نزد خدا را سودرسانی به دیگران معرفی می‌کند: (همه مردم خانواده خدا هستند و محبوب‌ترین آنها نزد خداوند، سودمندترین آنها برای خانواده است). رفتار اخلاقی پیامبر(ص) حتی شامل غیرمسلمانان نیز می‌شد. روایت شده است که هنگامی که جنازه یک یهودی از مقابل ایشان گذشت، پیامبر به احترام آن از جا برخاست. وقتی حاضران با تعجب گفتند: «آن جنازه یک یهودی است!» فرمود: «هرگاه جنازه‌ای دیدید، به احترام آن برخیزید». امام علی(ع) نیز در عهدنامه خود به مالک اشتر می‌فرماید: «ای مالک، دلت را از مهر و محبت به مردم لبریز کن… مردم دو دسته‌اند: یا برادر دینی تو هستند، یا در آفرینش همانند تو هستند». همچنین رعایت ادب در معاشرت با هر هم‌نشین، حتی اگر یهودی باشد، سفارش شده است. امام کاظم(ع) فرمود: «با هر کس که هم‌نشین می‌شوی، به خوبی معاشرت کن، حتی اگر یهودی باشد».

۲. تفسیر صحیح آیات جهاد

ظاهر برخی آیات، مسلمانان را به جنگ با کفار فرمان می‌دهد و این بهانه‌ای برای مخالفان شده است تا اسلام را آیین جنگ معرفی کنند. اما با توجه به آیات پیشین و همچنین سیاق تاریخی نزول آنها، درمی‌یابیم که این آیات در واقع به جهاد دفاعی اشاره دارند و تنها شامل کفاری می‌شوند که جنگ و ستم را بر مسلمانان تحمیل کرده‌اند. جهاد در اسلام نه علیه همه غیرمسلمانان، بلکه تنها در برابر مهاجمان و متجاوزان مشروع است.

منبع:

کتاب «پاسخ به شبهات کلامی، دفتر دوم: دين و نبوت»، نوشته محمدحسن قدردان قراملکی.